Skaðlegri börnum en blásýra. Spjallblogg um The Well of Loneliness

Þessa hinsegin daga halda Guðrún Elsa og Kristín Svava áfram spjalli sínu um hinsegin bókmenntir, að þessu sinni yfir einum ísköldum Rusty Chain. Umfjöllunarefni dagsins er skáldsagan The Well of Loneliness eftir Radclyffe Hall, sem kom út árið 1928. 

Það er forvitnilegt að skoða ólíkar
kápumyndir bókarinnar.

KST: The Well of Loneliness kom mér mjög á óvart; hún var allt öðruvísi en ég hafði búist við. Ég vissi ekkert um bókina áður en ég byrjaði að lesa hana nema að hún væri klassísk lesbísk skáldsaga og ég hef sennilega verið að búast við einhverju dálítið framúrstefnulegu og róttæku, ekki bara í pólitískum skilningi.

GEB: Það brjálaða við þetta ágæta verk er náttúrulega það hversu íhaldssamt það er á sama tíma og það fjallar um eldfimt efni. Stíllinn er hámelódramatískur og hugmyndafræðilega er Radclyffe Hall ekki róttækasta skeiðin í skúffunni – fyrir utan viðfangsefnið sjálft hefði bókin í rauninni getað verið skrifuð löngu fyrr. Kristín, vilt þú varpa ljósi á viðfangsefni bókarinnar?

KST: Gjarnan, gjarnan. The Well of Loneliness fjallar um efri stéttar konu að nafni Stephen Gordon. Hún er einkabarn foreldra sinna - þau bjuggust allan tímann við strák og voru búin að ákveða að skíra hann í höfuðið á heilögum Stefáni - og elst upp á mjög svo ensku sveitasetri fjölskyldunnar á öndverðri 20. öld. Nafnið er ekki það eina sem greinir Stephen frá öðrum konum; frá því í frumbernsku, og jafnvel alveg frá því í móðurkviði, virðist hún fremur tilheyra heimi karla en kvenna. Frá sjónarhorni móður hennar, sem kann ekki alls kostar við dóttur sína, er henni lýst sem einhvers konar afbakaðri eða ófullkominni útgáfu af föður sínum.

Faðir Stephen, Sir Phillip, sem er vægast sagt upphafin persóna, gefur henni hins vegar rými til þess að vera eins og hún vill, svo hún ríður klofvega á hestum út um allar koppagrundir og klæðir sig upp sem Nelson flotaforingi til að ganga í augun á vinnukonunni. Þrátt fyrir verndarhönd föður hennar tekur Stephen það ekki út með sældinni að vera öðruvísi en hún á að vera. Eftir að hún fullorðnast og faðir hennar deyr neyðist hún til að yfirgefa hið ástsæla sveitasetur Morton. Þótt hún öðlist ákveðna velgengni í starfi, fyrst sem sjúkrabílstjóri í fyrri heimsstyrjöldinni og síðar sem skáldsagnahöfundur (á kápu bókarinnar stendur að hún sé „the thinly veiled autobiography of Radclyffe Hall“, hvort sem það nú er rétt eða ekki) setur mikil togstreita mark sitt á allt líf hennar, ástarsambönd og önnur sambönd á fullorðinsárunum.

Bókasöfn á gististöðum, 15. þáttur: Hótel Bláfell

Því miður nýtti ég mér ekki sem skyldi hið ágæta bókasafn Hótel Bláfells á Breiðdalsvík þegar ég dvaldi þar um síðustu helgi, því taskan mín var full af bókum sem ég hafði tekið með mér að heiman. Hins vegar kallaði ein bókin í hillum hótelsins á mig, og mér fannst ég ekki geta annað en sett inn mynd af henni:

Það var hvorki Förusveinninn né Seiður hafs og ástar sem vakti athygli mína, heldur þessi gamalkunna skemmtibók, en ég veit að bókaflokkurinn er í miklum metum hjá fleiri druslubókabloggurum en mér:

Í leit að fegurð - The Line of Beauty eftir Hollinghurst

Á dögunum fór ég í langferð, í tvennum skilningi, fór bæði langt og dvaldist þar lengi. Í svoleiðis ferðum gefst manni gjarnan góður tími til að lesa og mér tókst að sporðrenna heilum níu bókum á meðan á ferðalaginu stóð. Bækurnar reyndust flestar góðir ferðafélagar og fyrir konu sem hefur vanrækt blogg þetta í ógurlega langan tíma er ekki úr vegi að dúndra inn færslum um nokkrar vel valdar.

Fyrstan skal telja doðrantinn The Line of Beauty eftir Alan Hollinghurst, sem ég tók með mér einmitt vegna þess að bókin er upp á fimmhundruð síður og var þar af leiðandi líkleg til að endast dágóða hríð. Fyrir bókina hlaut Hollinghurst Booker-verðlaunin árið 2004 og henni hefur verið haldið á lofti sem einni merkustu ensku skáldsögunni frá aldamótum. Í myndaleit fyrir þessa bloggfærslu komst ég að því að árið 2006 var gerð þáttaröð á BBC eftir bókinni, sem hljómar dálítið undarlega þar eð styrkur skáldsögunnar liggur í tungumálinu og því hvernig höfundurinn sýnir okkur inn í sálarlíf Nicks Guest, en Nick er aðalpersónan og sjónarhornið bundið við hann. Mig langar að sjá þessa þáttaröð til þess aðallega að komast að því hvernig unnið var með þetta allt saman og hvort það gengur upp í sjónvarpsformi. Skáldsagan segir frá stuttu tímabili á sitt hverju árinu; fyrsti kaflinn heitir "The Love-Chord" og gerist árið 1983 skömmu eftir gríðarlegan kosningasigur breska íhaldsflokksins, "To Whom Do You Beautifully Belong?" gerist þremur árum síðar og lokakaflinn "The End of the Street" árið 1987 skömmu fyrir þingkosningar. Þegar sagan hefst er Nick tiltölulega nýorðinn gestur á heimili Fedden-fjölskyldunnar í Notting Hill-hverfinu í London. Hann hefur nýlokið námi við Oxford-háskóla ásamt dáðadrengnum Toby Fedden sem kemur úr virtri íhaldsfjölskyldu; faðirinn Gerald er þingmaður íhaldsflokksins og harður stuðningsmaður forsætisráðherrans Margaret Thatcher. Á heimilinu eru einnig Rachel Fedden, kona Geralds, sem er af gamalgróinni enskri lávarðaætt, og dóttirin Catherine sem hefur átt við geðræna erfiðleika að stríða og prófar sig áfram með ýmiss konar uppreisnir við almennt áhugaleysi foreldranna. Nick er sjálfur úr miðstéttarfjölskyldu - faðir hans er antíksali sem hefur unnið mikið fyrir efristéttarfólk - og er þannig utanaðkomandi í þessu samfélagi forréttindafólks, ríkidæmis og valds. Eftirnafnið Guest vísar greinilega til stöðu hans í Thatcher-kreðsunum á 9. áratugnum. Það er þó ekki aðeins uppruninn sem gerir það að verkum að Nick er utanveltu heldur er hann einnig samkynhneigður og er þegar sagan hefst hálfvegis kominn út úr skápnum, svona eins og í boði var árið 1983 í Bretlandi, einungis 15 árum eftir að afnumin voru lög sem gerðu kynlíf samkynhneigðra refsivert.

Meira meira blóð, meira blóð, meira fjörefni

Agatha kímin við ritvélina.

Ég er örugglega ekki ein um að hafa lært ensku á því að lesa Agöthu Christie – fyrir mitt enskunám var hún það sem Andrés önd var fyrir dönsku fyrri kynslóðar. Bækurnar eru á hæfilega látlausu máli og nógu spennandi til að það hvetji mann áfram við lesturinn. Þær eru líka svo margar að það tók Agöthusjóðinn langan tíma að renna til þurrðar, enda skrifaði hún meira en sextíu glæpasögur á ævi sinni. Þær duga kannski ekki til mjög fágaðrar tjáningar á enskri tungu en þær lögðu nauðsynlegan grunn; ég man enn eftir því uppljómaða andartaki yfir Agöthubók þegar ég áttaði mig á að orðmyndin „rose“ þýddi ekki bara „rós“ heldur gat hún einnig átt við þátíð sagnarinnar „að standa upp“ – það útskýrði ýmsar dularfullar setningar sem ég hafði brotið heilann um. (Ég giska á að einhver hafi staðið hneykslunarfullur upp í bókaherberginu og mótmælt óskammfeilnum fullyrðingum Poirot um skammbyssueign höfuðsmannsins.)

Að því kom þó að ég hafði ekki meira að sækja til Agöthu. Plottin voru orðin of kunnugleg, persónurnar of einhliða, og ég mundi hvernig allar bækurnar enduðu. Í samræðum við aðra Agöthuaðdáendur hef ég komist að því að fleiri en ég voru á endanum farnir að geta giskað á hinn seka, til dæmis út frá hinum klassíska ástarþríhyrningi sem einhvern veginn þurfti að finna lausn á – yfirleitt með því að láta annan vonbiðilinn vera kaldrifjaðan morðingja eftir allt saman. En ég fann verðugan arftaka Agöthu í þeirri undirgrein breskra glæpasagna sem gengur út á fáa og merkingarþrungna glæpi, heimilislegan stíl og reglulega tedrykkju; það var að sjálfsögðu samlanda hennar P.D. James. Hún er þrjátíu árum yngri en Agatha, fædd árið 1920, og enn að skrifa. Ég las hana af ástríðu um tíma og síðari ár hef ég stundum keypt bækurnar hennar á flugvöllum þegar ég vil vera viss um að geta gleymt mér í einhverjum doðranti meðan á flugi stendur. Við þær aðstæður las ég í sumar bókina The Private Patient frá 2008, og ákvað í kjölfarið að nú væri kominn tími til að kveðja P.D. James og halda út í hinn stóra heim eins og þegar ég kvaddi Agöthu forðum daga. (Ég er greinilega frekar seinþroska.)

Einmana sálir í ljótfallegri borg

Fyrir tæpum sex árum síðan kom út í Bretlandi fyrsta bók höfundarins Catherine O'Flynn, What Was Lost. Bókin kom út hjá litlu forlagi í Birmingham - O'Flynn hafði gengið á milli umboðsmanna og forlaga með handritið sitt áður en þau hjá Tindal Street Press tóku hana upp á arma sína. Það er skemmst frá því að segja að skáldsaga þessi var óvænti smellurinn í bresku bókmenntalífi árið 2007; O'Flynn hreppti verðlaun fyrir bestu frumraunina hjá Costa Book Awards og var tilnefnd til Booker-verðlaunanna sem og Orange-verðlaunanna, svo eitthvað sé nefnt. Það hefur væntanlega ekki verið árennilegt fyrir höfundinn að fylgja þessum gríðarlega sökksess eftir, en rúmlega þremur árum eftir útkomu What Was Lost birtist önnur skáldsaga O'Flynn, The News Where You Are. Ég nældi mér í hana í Oxfam á Byres Road í Glasgow nú í haust (mæli með þeirri bókabúð fyrir þá sem koma til Glasgow og hafa gaman af second hand-bókabúðum með góðu úrvali) og las í kjölfarið What Was Lost, sem ég hafði gefið mömmu minni í jólagjöf fyrir mörgum árum og lengi ætlað að lesa sjálf.

 Ég ætla mér í rauninni ekki að skrifa eiginlega krítík um skáldsögurnar tvær eða lýsa söguþræðinum í löngu máli heldur langar mig að draga fram og íhuga einn af þeim vinklum sem mér þótti hvað áhugaverðastur þegar ég las þessar tvær bækur svona í einni bunu. Stuttlega samt um söguþráð beggja: What Was Lost gerist annars vegar árið 1984 og hins vegar árið 2003; sögusviðið er Birmingham og þá sérstaklega verslanamiðstöðin Green Oaks sem er nýrisin þegar sagan hefst. Við kynnumst Kate Meaney, tíu ára gamalli foreldralausri telpu sem eyðir frístundum sínum við spæjarastörf í verslanamiðstöðinni með aðstoð bókarinnar How to Be a Detective. Árið 2003 finnur Lisa sem er aðstoðarverslunarstjóri í steingeldri tónlistar- og myndbandakeðju velktan tuskuapa í grámóskulegu rangölunum sem teygja sig um miðstöðina alla. Öryggisvörðurinn Kurt sér lítilli telpu bregða fyrir í öryggismyndavélunum en grípur í tómt þegar hann reynir að finna barnið og koma því til hjálpar. Bókin fjallar um einmanaleika, um vítahringina sem fólk festist í gagnvart sjálfu sér og öðrum, um svör sem finnast ekki því réttu spurningarnar hafa ekki verið bornar upp. Mögnuð bók og persónusköpunin eftirminnileg; þrátt fyrir þung, jafnvel sár umfjöllunarefni er líka húmor í sögunni og persónurnar eru aldrei vonlaus fórnarlömb heldur er í kjarna textans sterkur vonarneisti og möguleiki á að þetta einmana fólk nái að mynda raunveruleg tengsl. Ég skil afar vel að þessi bók hafi vakið svona mikla athygli, og fæ eiginlega í magann fyrir hönd Catherine O'Flynn þegar ég hugsa um það hvernig henni gæti hafa liðið að senda frá sér aðra bók við allt aðrar aðstæður en í fyrra skiptið. The News Where You Are er hins vegar virkilega fín bók; hún hafði ekki jafn sterk áhrif á mig og What Was Lost enda er lagt upp með allt annan tón.

The News Where You Are er kómískari (á tragíkómískan máta þó) og ekki jafn stingandi sár, en hún er vel skrifuð og aftur þessi sanni strengur í persónunum. Í þetta sinn er aðalpersónan sjónvarpsfréttaþulur að nafni Frank Allcroft. Frank er rúmlega fertugur og hefur alltaf upplifað sig sem einhvers konar miðlungsmann; hann er í svæðisfréttunum á Midlands-svæðinu (þaðan kemur titill bókarinnar en þegar skipt er úr aðalfréttatíma yfir í svæðisfréttir í bresku sjónvarpi er gjarnan sagt: "And now, the news where you are") og býr rétt fyrir utan Birmingham en hefur sterka tengingu við borgina í gegnum föður sinn heitinn sem var einn af arkitektunum sem settu mark sitt á borgina upp úr miðri síðustu öld. Forveri Franks í starfi - vinsæll með eindæmum - lést þegar ekið var á hann við undarlegar aðstæður og Frank verður smám saman heltekinn af ráðgátunni um andlátið þrátt fyrir að enginn annar sjái neitt dularfullt við atvik þetta. Brotin raðast saman eitt af öðru og þótt Frank sé í öndvegi fáum við einnig að kynnast sjónarhorni hins látna kollega sem og einstæðings sem fannst látinn á bekk í almenningsgarði. Frank er nefnilega líka heltekinn af þeim sem deyja einir, þeim sem daga uppi án þess að það snerti nokkurn.

Hér má sjá borgarbókasafnið í Birmingham
sem hefur verið smekklega komið fyrir á þessu torgi

Sá rauði þráður sem öðru fremur tengir bækurnar tvær er borgarlandslagið - borgarlandslagið og firringin sem leggst yfir þegar byggingar eru ekki í tengslum við fólkið sem á að blása lífi í þær.

Má ekki elska þig — ekki láta kápuna glepja þig

Einhverntíman um miðbik sumars barst Druslubókum og doðröntum bókin Má ekki elska þig eftir breska höfundinn Jenny Downham. Einhvernveginn leist okkur frekar illa á gripinn, fannst titilinn hljóma einkennilega væminn, myndin framaná kápunni einhvernveginn einsog verið væri að stæla ítalskar marmarastyttur og ekki bætti úr skák litla auglýsingin á fyrri bók höfundar sem er hringlaga mynd af neðri hluta stúlkulíkama í rauðdoppóttum stuttbuxum – og sjálf bókin heitir Áður en ég dey. Þetta var bara of mikið, engin sýndi bókinni áhuga. Ég ákvað svo á hádegisverðarfundi að nú væri sennilega kominn tími til að bjóða fordómum sínum birginn, taka sig saman í andlitinu og lesa eitthvað sem manni hefði aldrei annars dottið í hug að skoða. Ég hafði séð þessa bók tilsýndar áður, í kassaröðinni í Lyfju eða einhverjum álíka stað og hnussað yfir því að þetta væri nú ábyggilega ljóti ástarvaðallinn. En ég gekk sum sé út af fundinum með bókina í töskunni og fannst ég ansi sniðug að ætla nú að taka á því og komast að því hversvegna bækur á borð við þessa og hina með hræðilega nafninu verða metsölubækur. Ég viðurkenni að ég þurfti að taka smá tilhlaup, bókin var enn ólesin þegar ég fór í sumarfrí seint og um síðir og það var ekki fyrr en undir lok frísins, nánar tiltekið næstsíðasta kvöldið sem hún var tekin upp og lesin. En þá varð líka ekki aftur snúið, ég sem er allt að því sjúklega kvöldsvæf las fram eftir allri nóttu og náði ekki að stoppa fyrr en allt var búið!

Tipping the Velvet: Æsispennandi nítjándualdarlesbíumelódrama með kyngervisusla og kynlífi í hæfilegum skömmtum

Fyrir um það bil þremur árum var ég í bókabúð í London og sá bók sem mér fannst ég kannast við, líklega hafði ég lesið um hana einhvern tímann. Ég setti hana með bókunum sem ég ætlaði að kaupa og stakk henni svo í hillu þegar ég kom heim. Ég tók hana ekki úr hillunni fyrr en einn fagran sunnudagsmorgun núna í sumar og mér varð afskaplega lítið úr verki þar til lestrinum var lokið. Ég hef ekki orðið svona spennt yfir bók lengi, svo lengi að mér fannst það hálf óraunverulegt að hún skyldi hafa beðið mín örfáum metrum frá rúminu mínu í allan þennan tíma og ég látið eins og ég sæi hana ekki.

Tipping the Velvet, fyrsta bók Söruh Waters, kom út árið 1998. Sögusvið bókarinnar er England undir lok nítjándu aldar og í henni er sögð saga Nancy Astley, stúlku sem vinnur í eldhúsi ostruveitingastaðar fjölskyldu sinnar í Whitstable í upphafi bókar. Á hverju laugardagskvöldi fer Nancy með systur sinni til Kantaraborgar þar sem þær heimsækja Canterbury Palace og horfa á söngvara, loftfimleikamenn og ýmiss konar listafólk koma fram. Kvöld eitt stígur söngkonan Kitty Butler á svið, með drengjakoll, í jakkafötum og með pípuhatt. Nancy verður svo hrifin að hún tekur lestina til Kantaraborgar á hverjum degi næstu vikuna bara til að sjá hana – og fljótlega tekur Kitty eftir henni líka. Atburðarásin sem fer af stað eftir að Nancy kynnist Kitty er spennandi og ófyrirsjáanleg, melódramatísk í þeim skilningi að hún einkennist af tilviljunum, dramatískum umskiptum (ýktum breytingum í aðstæðum aðalpersónunnar) og sterkum tilfinningum. Þeir sem vilja raunsæjar bókmenntir ættu því kannski að sleppa þessari, annars er hætta á að þeir verði pirraðir yfir smáatriðum (eins og til dæmis því að næstum allar konurnar sem Nancy hittir séu samkynhneigðar).

Málpípa nýlenduherranna

Í Júllabúð í Hrísey er skiptibókahilla. Í hana má setja bækur sem maður vill losna við og taka jafnmargar í staðinn. Ég kom þangað fyrir hálfum mánuði eða svo og þá kenndi þar ýmissa grasa. Þar voru meðal annars bækur eftir Jennu og Hreiðar, James Patterson, Mikhail Bulgakov, Milan Kundera, Khaled Hosseini, Guðmund Andra Thorsson, Doris Lessing, Stieg Larsson, Charles Dickens, Jackie Collins, feðgana Ólaf Jóhann, Ken Follett, Johann Goethe, Franz Kafka, Einar Má Guðmundsson, P.D. James, Knut Hamsun, Desmond Bagley, Einar Kárason, Dan Brown og Mary Higgins Clark. Einnig var þarna bókin Hlauptu drengur hlauptu, sem ég man til að var mikið auglýst á tímabili þegar ég var barn, að minnsta kosti ein bók um Möttu Maju og ferðabók um Ísland. Og svo voru nokkrar forláta ástarsögukiljur, til dæmis Þríburar kúrekans.

Af krísu miðaldra karlmanns

Einhverntíman síðastliðinn vetur fann ég skáldsöguna Therapy eftir David Lodge í Góða hirðinum. Ég keypti hana að sjálfsögðu og setti í einhvern hinna fjölmörgu bunka af ólesnum bókum sem eru um allt heima hjá mér. Ég hef nefnilega lengi ætlað mér að lesa meira eftir David Lodge, svosem ekki af neinni sérstakri ástæðu annarri en þeirri að mér finnst hugmyndin um „campus novel genre“ frekar skemmtileg, og einhverntíman fyrir langa löngu las ég Nice Work og fannst hún alveg ágæt lesning þó að það nagaði mig að mér ætti að finnast hún ferlega asnaleg og leiðinleg. Sem hún náttúrlega er – altsvo asnaleg. Therapy er ekki alveg ólík, hún er alveg ágætlega læsileg og stundum bara alveg fín, en það er samt eitthvað svona asnalegt við hana. Þær eru karlrembulegar á einhvern furðulegan hátt þessar bækur, á svona einhvern intellektúal háskólaprófessora bóhemískan hátt sem ég get eiginlega ekki, eða nenni varla, að skilgreina frekar.

Therapy fjallar um rithöfundinn Laurence „Tubby“ Passmore. Hann er handritshöfundur að vinsælum sjónvarpsþætti "The People Next Door" sem virðist eiga að vera svona einhverskonar "Eastenders" þáttur.

Land hinna ókláruðu bókaflokka

Ég verð enn þann dag í dag reið þegar ég hugsa
um svik Ríkissjónvarpsins sem hætti að sýna
Þrífætlingana

Fyrir tíma internetsins voru svo margar dyr lokaðar þegar mann þyrsti í fróðleik og alls kyns ítarupplýsingar, sérstaklega búandi hér á lítilli eyju úti í ballarhafi. Maður las eitthvað/sá eitthvað/heyrði eitthvað sem maður vildi vita meira um en möguleikarnir voru takmarkaðir. Ef hætt var útgáfu eða sýningum á einhverju var lítið hægt að gera annað en engjast um í frústrjasón (Þrífætlingarnir, anyone?!?) og ég man ennþá þunglyndistilfinninguna sem helltist yfir mig þegar eitthvað bara gufaði upp þannig að maður fékk aldrei að vita um afdrif persónanna.

Það var einstaklega blóðugt þegar hætt var útgáfu á bókaflokki eftir eina eða tvær bækur. Þetta gerist auðvitað ennþá (mér berast t.d. enn símtöl þar sem börn, unglingar eða foreldrar spyrja eftir framhaldi á bókaflokki Michelle Paver, Sögur úr myrkum heimi, en ég þýddi fyrstu tvær bækurnar úr þessum spennandi flokki fyrir nokkrum árum) en nú er allavega sá möguleiki fyrir hendi að afla sér upplýsinga um bækurnar á öðru máli og lesa þær þannig, eða ákveða að lesa þær síðar meir. Einhver sárustu vonbrigðin af þessum toga sem ég man eftir tengjast bókinni Ráðgátan eftir enska höfundinn Susan Cooper, en bókin kom út í þýðingu Ingólfs Jóhannessonar árið 1990 hjá forlaginu Líf og saga. Þessa bók las ég, þá níu ára gömul, og beið ógurlega spennt eftir framhaldi sem aldrei kom. Nota bene var Ráðgátan mjög greinilega bara fyrsta bókin af nokkrum - ýmislegt var óleyst og bókin endaði á einhvers konar cliffhanger ef ég man rétt. Nú veit ég ekki hvað varð til þess að framhaldið kom aldrei út; kannski fór forlagið á hausinn, kannski seldist bókin ekki neitt? En allavega voru þetta mér gríðarleg vonbrigði og ég man hvað ég var innilega reið yfir því að svona væri komið fram við lesendur, og ég fylltist vonleysistilfinningu um að ég myndi aldrei, aldrei fá að vita hvernig hin stóra ráðgáta leystist.

Susan Cooper á töff degi

Ég mundi skyndilega eftir þessari bók um daginn og ákvað að leggjast í smávegis gúggl. Ég mundi hins vegar ekki hvað hún hét á íslensku þannig að ég sló upp einhverju á borð við "british children's book holy grail" - en ráðgátan í bókinni snerist einmitt um hinn helga gral og einhvers konar kort af mögulegum felustað hans. Þetta höfðaði afskaplega vel til hinnar níu ára gömlu Sölku; ég var spennt fyrir öllu sem tengdist Artúr konungi, goðafræði var í uppáhaldi og öll ráðgátuelement féllu mér vel í geð. En semsagt, eftir stutta leit fann ég hinn helga gral - það er að segja nafn þessa bókaflokks og höfundarins Susan Cooper. Kæra net, þú ert tímasuga hin mesta en á svona stundum svo ósegjanlega fullnægjandi.

Konan sem man ekki neitt

Ólíkt huggulegri mynd en myndin
af þrútna snípnum sem birtist þegar ég
reyndi að leita að bókarkápunni
á Google

Það er alltaf dálítið undarleg tilfinning að uppgötva að höfundur sem maður hélt að væri karl er kona, eða öfugt. Stundum dregur maður einhverja ályktun sem reynist svo röng, jafnvel án þess að maður hafi sérstaklega leitt hugann að því, sem er svo jafnvel ansi afhjúpandi fyrir kyngreiningartilhneiginguna sem er svo rík í manni. Ég semsagt var alveg handviss um að rithöfundurinn S J Watson væri kona; í síðustu viku spændi ég í mig fyrstu bók Watsons, metsöluskáldsöguna Before I Go To Sleep, og velti því stuttlega fyrir mér í upphafi lestrar hvort um karl- eða kvenkynshöfund væri að ræða, ákvað svo einhvern veginn að þetta hlyti að vera kona og það var ekki fyrr en núna rétt áðan, þegar ég fletti bókinni upp á Amazon til að geta linkað á hana í færslunni, að ég komst að því að S J er fertugur karlmaður að nafni Steve.

Það eru sennilega meðmæli með Steve að ég skuli hafa haldið svona staðfastlega að hann væri kona; þessi fyrsta skáldsaga hans er nefnilega skrifuð í fyrstu persónu frá sjónarhorni konu á fimmtugsaldri. Án þess að ég sé sammála þeim sem finnst karlar ekki geta skrifað trúverðugar konur og konur ekki getað skrifað trúverðuga karla (hvaða rugl er það líka? Getur maður þá aldrei skrifað um fólk sem er eitthvað sem maður er ekki?) þá er þetta áberandi trúverðug rödd.

S J Watson, sem er ekki kona

Ástæðan fyrir því að ég festi kaup á Before I Go To Sleep úti í Leicester um daginn var sú að vinkona mín sem var með mér í bókabúðinni mælti afskaplega mikið með henni, og áður hafði önnur vinkona (sem hefur yfirleitt svipaðan smekk og ég) minnst á dálæti sitt á bókinni. Ég átti nokkurra klukkustunda lestarferðir framundan og þar eð þær sögðu báðar að þessa bók yrði maður að lesa í einum rykk fannst mér það hljóma nokkuð vel. Bókin hefur slegið rækilega í gegn þar ytra og mér skilst að Ridley Scott hafi nú tryggt sér kvikmyndaréttinn.

Downton Abbey og Life below stairs

Jafn klisjukennt og það nú hljómar þá er ég einlægur aðdáandi sjónvarpsþáttanna um fólkið í Downton Abbey. Því miður þá náði ég ekki að fylgjast með þáttunum alveg frá byrjun og hef því fengið söguna í aðeins bútasaumskenndu formi, en það sakar svosem ekki. Nú bíð ég auðvitað spennt eftir framhaldinu, það hýtur bara að vera að það verði framleiddir þætti alveg þangað til ættin verður komin á vonarvöl og afkomendurnir farnir að ganga í hippalegum klæðum og taka þátt í Aldermaston marches. Ég er alveg viss um að í næstu þáttaröð þá fer allt í rugl og enginn nema pólitíski bílstjórinn sem lady Sybil giftist getur bjargað familíunni.

Allt um Fry

Eftir góða rispu af reyfurum er ég núna á kafi í ævi Stephens Fry og það er ekki leiðinlegt. Fyrsta bindið af sjálfsævisögu hans ber það þjála og eftirminnilega nafn Moab is My Washpot (þótt ég hafi heyrt nafnið og lesið ótal sinnum þurfti ég að fletta því upp eina ferðina enn fyrir þessa færslu) og þar fjallar hann um æsku sína. Í næsta bindi – sem ég hef verið að lesa – skrifar hann m.a. um háskólaárin í Cambridge og fyrstu skrefin í leikhúsheiminum. Nafn þessa bindis er jafn einfalt og hitt er flókið (það er raunar svo frábrugðið því fyrra að maður veltir því fyrir sér hvort útgefandinn hafi grátbeðið um þægilegra nafn) - nýja bókin heitir The Fry Chronicles.

Af austenskum tilfinningaþunga

Eina teikningin sem til er af Jane Austen

Ég er svo heppin að vera að vinna í Jane Austen-tengdu verkefni þessa dagana og hef þar af leiðandi pottþétta afsökun fyrir að lesa og horfa á ofboðslega mikið sem hefur með hana að gera. Ekki sem verst! Ég hef lesið mér mikið til um hana og til dæmis fannst mér þessi bók mjög fín, Jane Austen: The World of her Novels eftir Deirdre Le Faye. Hún setur Austen í sögulegt samhengi og fjallar um þjóðfélagsskipan, tískustrauma og lifnaðarhætti þessa tíma; fer yfir breytingarnar sem urðu á ensku samfélagi á þeim fjórum áratugum sem Austen lifði og tekur hverja skáldsögu sérstaklega fyrir. Þetta er engin analýsa og afskaplega óróttæk sem fræðibók, en segir manni afskaplega mikið um heim sagnanna og er heilmikið myndskreytt, sem gerir bókina þeim mun eigulegri. Einnig er fjallað um ævi Jane Austen og hennar persónulega saga fléttuð saman við fróðleik um England frá miðri 18. öld og fram á þá 19., en Austen lést árið 1817.

Ég hef auðvitað líka verið að lesa bækurnar hennar, bæði lesa aftur þær sem ég þekkti fyrir og svo að kynna mér þær sem ég hafði aldrei lesið. Í vikunni sem leið las ég þá síðustu sem ég átti eftir af fullkláruðu skáldsögunum, Persuasion, sem var einmitt síðasta bókin sem Austen lauk við og kom út skömmu eftir dauða hennar. Það er allt öðruvísi stemning í Persuasion en í hinum bókunum - reyndar er miklu meiri munur á bókunum hennar almennt en maður myndi halda af umfjöllun og skírskotunum í Austen. Persuasion var skrifuð á eftir Emmu, sem er af allt öðrum toga - löng og flókin, uppfull af glettni og háði (ekki síst á kostnað aðalpersónunnar), og þótt í henni séu mjög dramatískir straumar er samt aldrei eins og ástamál Emmu og hinna persónanna séu spurning um líf eða dauða. Emma býr vissulega við þrúgandi nærveru einstaklega heilsukvíðins föður (sem nú til dags yrði sendur beint í hugræna atferlismeðferð sem var því miður ekki til á tímum hýpókondríaksins herra Woodhouse), en með þeim er afskaplega kært, hún á vini og ástríka fjölskyldu og lífið blasir við henni. Í Persuasion fylgjumst við hins vegar með eftirleik ástarsambands sem endaði illa og aðalpersónan, Anne Elliot, er stödd í algjöru öngstræti.

Afmælisbarn ársins

Um þessar mundir fagnar tvöhundruð ára afmæli sínu einn af þessum rithöfundum sem allir þekkja, jafnvel þótt þeir hafi ekki lesið neitt eftir hann; Charles Dickens, en hann fæddist þann 7. febrúar 1812. Af því tilefni fagnar heimsbyggðin, en þó einkum Bretar, með margvíslegum hátíðahöldum. Svona afmælisár eru auðvitað kapítuli út af fyrir sig og ég vona að Dickens greyið hljóti ekki þau örlög sem sumar aðrar þjóðhetjur og stórafmælisbörn hafa hlotið, það er að segja að ákafi og metnaður stjórnvalda geri það að verkum að eftir afmælið séu allir búnir að fá ógeð á afmælisbarninu og alltumlykjandi nærveru þess.

Ákafinn og metnaðurinn eru allavega til staðar, eins og sjá má af afmælisheimasíðu Dickens. Þar er hægt að fræðast um höfundinn, verk hans, myndefni sem gert hefur verið eftir verkum hans, söfn, sýningar og atburði afmælisársins (hvern langar ekki að taka þátt í Dickens-hálfmaraþoninu?). Auk þess birtast tilvitnanir í Dickens ótt og títt og hann virðist nú bara oft hafa hitt naglann á höfuðið, kallinn.

Atburðirnir sem hér eru auglýstir eiga sér flestir stað í Bretlandi, einkum London, en hátíðahöldin teygja sig víðar. Hér í Portúgal standa yfir bókasýningar og bíósýningar Dickens til heiðurs og Reykvíkingar fá líka eitthvað fyrir sinn snúð. Samkvæmt vef Bókmenntaborgarinnar verður sérstök málstofa um Dickens á hugvísindaþingi Háskóla Íslands 9.-10. mars en einnig hefur Dickens verið minnst í Ríkisútvarpinu og í Kiljunni.

Bill Bryson gægist inn í skúmaskot heimilisins

Ég hef áður minnst á dálæti mitt á hinum viðkunnanlega og einkar notalega rithöfundi Bill Bryson, samanber þessa færslu um Ástralíubækur. Kristín Svava minntist líka á hann í nýlegri færslu og þá í tengslum við óheppilega uppsetningu bókarinnar Made in America í kyndilsformi. Ég fékk hins vegar bókina At Home: A Short History of Private Life í jólagjöf (fyndið, fjölskyldan mín er allsherjarsamansafn lestrarhesta og samt erum við öll með jafnmikið ofnæmi fyrir jólabókaflóðshæpinu og inn í fjölskylduna barst aðeins ein "jólabók", en fullt af annars konar lestrarefni) og hef verið að skemmta mér yfir henni síðasta hálfa mánuðinn.

Bill Bryson er jafndúllulegur og pandabjörn

Í At Home fer Bryson um víðan völl eins og hann yfirleitt gerir; einhver gagnrýnandi lýsti t.d. ferðabókunum hans nokkurn veginn þannig að Bill Bryson fari til útlanda, rölti um, tali í rólegheitunum við þá sem hann rekst á, kíki kannski inn á safn, fái sér að borða á krá og fari snemma í háttinn, með þeim afleiðingum að ári seinna liggja mörgþúsund lesendur í hláturskasti. Ekki svo fjarri lagi. Bryson hefur aðallega skrifað tvær tegundir af bókum; annars vegar eru það ferðabækurnar (t.d. Notes from a Small Island, Down Under og Neither Here, Nor There) og hins vegar bækur af alfræðitoga þar sem hann tekur fyrir eitthvert tiltekið efni, fræðir lesandann um allt milli himins og jarðar í fremur léttum dúr og veltir upp óvenjulegum hliðum (t.d. At Home, Mother Tongue sem fjallar um enska tungu, og A Short History of Nearly Everything, sem er líklega hans þekktasta bók).

Börn sem hlusta og horfa

Þegar saga er sögð skiptir að sjálfsögðu máli hver segir hana, hvort sem hún er skáldskapur eða upplifun úr raunveruleikanum. Sjónarhornið litar frásögnina, bæði efnislega og stílrænt. Mér finnst oft mjög gaman að lesa höfunda sem eru meðvitaðir um þetta og leika sér með hlutdrægni sögumannsins eða forsendur hans til að skilja atburði. Af vinsælum, nýlegum skáldsögum sem stíla inn á þessa nálgun má nefna Atonement eftir Ian McEwan, þar sem telpan Briony mistúlkar og misskilur atburði á afdrifaríkan hátt; hún er barn sem túlkar það sem hún sér og heyrir út frá eigin hugarheimi, fyrirfram gefnum skoðunum og ákveðnum barnaskap. Ég hef áður minnst á bókina English Passengers eftir Matthew Kneale hér á blogginu, en hún nálgast hlutdrægni sögumannsins á annan hátt; sagan er sögð af ótal röddum og sjónarhorn hverrar persónu litast af persónuleika, fordómum, stétt, staðsetningu og persónulegri upplifun.

Agalega góð bók!

Hinn stórskemmtilegi höfundur Kneale hefur skrifað sjö skáldsögur og í þeirri nýjustu, When We Were Romans (sem reyndar er frá 2008), leikur hann sér með sjónarhorn barnsins en á aðeins annan hátt en Ian McEwan. Röddin er alltaf barnsins og Kneale býr til ótrúlega sannfærandi gegnumgangandi sjónarhorn. Sögumaðurinn er hinn níu ára gamli Lawrence, sem býr með einstæðri móður og lítilli systur. Lawrence er í verndarahlutverki gagnvart mæðgunum, hefur ákveðið að hann þurfi að halda fjölskyldunni gangandi, og strax frá upphafi skynjar lesandinn að eitthvað er ósagt og útgáfa Lawrence af veruleikanum er að einhverju leyti bjöguð.

Matthew Kneale, sposkur

Lögreglumál í Jórvíkurskíri

Bækurnar hafa fengið nýtt lúkk í tilefni af sjónvarpsþáttunum

Meðal krimmahöfunda eru margir kallaðir en fáir útvaldir. Ég hef verið ákafur reyfaralesandi frá því ég kynntist Agöthu Christie í páskafríinu þegar ég var 13 ára - einhver besta lestrarminning bernskunnar er að liggja uppi í sófa, maula páskaegg og gleypa í mig hverja Agöthuna á fætur annarri. Síðan hef ég lesið ógrynnin öll af glæpasögum og m.a.s. þýtt nokkrar. Hins vegar er ég nokkuð kræsin á krimma (eins og bókmenntir yfirhöfuð) og hef t.d. tekið eftir því að breskar og evrópskar glæpasögur höfða yfirleitt meira til mín en bandarískar. Eins er ég lítið spennt fyrir hasarbókmenntum þar sem mikið fer fyrir byssum, sprengjum og bílaeltingaleikjum. Rómantískar spennusögur eru ekki flokkur sem ég sækist í, né heldur bækur með dulrænu ívafi, nema þær séu sérstaklega góðar. Ég er spenntust fyrir góðri fléttu, persónusköpun sem er ekki alveg marflöt, og ekki er verra ef einhvers slags þjóðfélagsádeila er með í för. Eftirlætishöfundurinn minn - í heiminum, ekki bara í glæpasagnageiranum - er hin breska Kate Atkinson, sem hefur náð alveg nýju tvisti á glæpasöguna en einnig skrifað annars konar bækur. Í uppáhaldi núna er líka Shardlake-flokkurinn eftir C. J. Sansom, en Maríanna Clara druslubókadama fjallaði um hann fyrr á árinu.

Peter Robinson

Síðasta árið hef ég lesið þónokkrar bækur úr Inspector Banks-bókaflokknum eftir Peter Robinson, en heimasíðu hans má finna hér.

Barist gegn blóðfíkn

Bókmenntahátíð er nú yfirstaðin og eins og venjulega á lista- og menningarhátíðum var alltof margt að sjá og alltof lítill tími. En það góða við bókmenntahátíðir er að þótt höfundarnir séu horfnir til síns heima og málþingum og fyrirlestrum lokið þá eru bækurnar ekki að fara neitt og þær getur maður dundað sér við fram eftir vetri.

Einn af gestum bókmenntahátíðar í ár var breski rithöfundurinn Matt Haig sem er fæddur árið 1975. Hann sker sig örlítið úr hópnum þar sem hann hefur skrifað talsvert fyrir unglinga eða „young adults“ eins og markhópurinn er jafnan kallaður. Fyrsta bók hans, The Last Family in England, (sem gæti útlagst sem Síðasta fjölskyldan í Englandi) kom út árið 2005 og byggði hún á leikriti Williams Shakespeare um Hinrik IV. Nú er ekki óalgengt að höfundar sæki í smiðju leikskáldsins fræga en það sem var óvenjulegt við bók Haigs var að allar aðalpersónur bókarinnar voru hundar. Önnur bók hans, The Dead Fathers Club – (eða Klúbbur hinna dauðu feðra) frá árinu 2007 sækir sömuleiðis til Shakespeare en bókin er byggð á frægasta leikriti hans, Hamlet, og segir frá 11 ára dreng sem missir föður sinn og rétt eins og danski prinsinn sér hann afturgenginn.

Nú í haust kom hins vegar út hér á landi nýjasta bók Haigs – The Radleys eða Radley fjölskyldan, frá árinu 2010. Textinn er hnyttinn og uppfullur af tilvísunum í breska afþreyingarmenningu – slíkur stíll er ekki auðþýðanlegur en Bjarna Jónssyni ferst verkið glæsilega úr hendi. Skáldsagan segir, eins og nafnið bendir til, frá Radley fjölskyldunni. Hún samanstendur af foreldrunum Helen og Pétri og unglingunum Clöru og Róan. Þau búa í litlum úthverfabæ í Englandi og virðast næstum óeðlilega venjuleg. Enda kemur í ljós að þau eru í hæsta máta óeðlileg. Þau eru vampýrur.

Elstu heimildir um blóðsugur eru ævafornar en þær urðu fyrst vinsælar í bókmenntum á 18. öldinni og hafa svo átt marga góða spretti á þeirri 19. og 20. Eftir að Twilightsería Stephanie Meyer kom út árið 2005 er svo óhætt að segja að vinsældir þeirra hafi aukist til muna. Bækur, kvikmyndir og sjónvarpsþættir helgaðir vampýrum hafa hellst yfir heimsbyggðina og fullorðnir jafnt sem unglingar verið bitnir af vampýruæðinu. Það er ekki gott að fullyrða um ástæður þessara vinsælda en hugmyndin um ódauðleika mannsins ásamt hinum háskalegum tengslum kynlífs og dauða sem einkenna jú vampýrismann spila vafalaust einhverja rullu.

Spurningin er hins vegar – hverju er hægt að bæta við efni sem svo mikið hefur verið skrifað um? Er kannski búið að kreista síðasta blóðdropann úr þessu viðfangsefni? En mögulega er rangt að spyrja um efni – hvort sagan er gömul eða ný skiptir minna máli en hvernig hún er sögð – og Matt Haig tekst prýðilega upp. Vampýrufjölskylda hans, Radleyjarnir, eru óvenjulegar vampýrur og vandamál þeirra eru sniðuglega tengd vandamálum venjulegrar millistéttarfjölskyldu 21. aldarinnar. Fyrir það fyrsta þá drekka þær ekki blóð. Þær eru „óvirkar“ blóðsugur sem berjast við blóðfíkn (þetta kallast auðvitað á við allar þær endalausu fíknir sem talað er um í dag – áfengis-og lyfjafíkn auðvitað en líka kynlífsfíkn, matarfíkn, tölvufíkn og þar fram eftir götunum.)

En fyrir sautján árum yfirgáfu Helen og Pétur Radley London og fluttu í rólegan smábæ til að hefja nýtt blóðlaust líf og enginn, ekki einu sinni börnin þeirra – vita að þau eru öll blóðsugur. Helen og Pétur hafa logið að börnum, vinum og nágrönnum í sautján ár – sagt að þau séu öll með bráðaofnæmi fyrir hvítlauk, þjáist af svefnleysi og séu sérstaklega viðkvæm fyrir sólarljósi og þurfi því alltaf að bera á sig sólarvörn númer 60. Það er erfiðara að útskýra aðra hluti eins og afhverju hundar og kettir hlaupa spangólandi í burtu þegar þau birtast og fuglasöngur þagnar þegar þau stíga út í garð. Í heimi Haigs geta vampýrur lifað án blóðs – en það er erfitt líf því fyrir utan ofnæmi, útbrot, stanslausan höfuðverk og svefnleysi eru þau (og sérstaklega foreldrarnir sem þekkja þessar hvatir) sífellt að berjast við og bæla niður þrána eftir blóði. Sagan hefst á því að kvikyndislegur ofbeldisseggur úr bekk Clöru, dótturinnar, reynir að nauðga henni eftir partý. Við árásina vaknar loks hennar niðurbælda eðli og hún bítur hann og drepur. Þar með kemst leyndarmálið upp – alla vega innan fjölskyldunnar og það er ekki langt þar til nágrannarnir og lögreglan eru líka komin á sporið. Það er ekki svo erfitt að réttlæta að ung stúlka drepi nauðgara í sjálfsvörn en morðin verða fleiri áður en yfir lýkur og hinar óhjákvæmilegu siðferðisspurningar vakna – vill lesandinn að vampýrurnar fylgi eðli sínu og drekki blóð og drepi eða vill hann að þær haldi áfram að bæla hvatir sínar og reyna að lifa sómasamlegu lífi? Valið er gert erfiðara þar sem Haig undirstrikar hversu ömurlegt líf hinnar óvirku vampýru sé. Þegar vampýrurnar drekka blóð líður þeim vel, þau verða sterk og sjálfsörugg og finnst þau geta sigrað heiminn. Þau geta (í bókstaflegri merkingu) flogið. En þegar þau eru óvirk eru þau nánast lifandi dauð, þreytt, þunglynd og lífsleið. Fjölskyldan heldur dauðahaldi í snjáð eintak af sjálfshjálparritinu Handbók óvirkra (2. útgáfa) og kaflar þaðan sem er reglulega skotið inn í frásögnina kallast á við AA bókina og sporin 12. Þar má finna gullmola á borð við: „Blóðdrykkja æsir bara upp í manni þorstann, en slekkur hann ekki.“ (bls. 100) og „Ef svarið er blóð, er spurningin röng.“ (bls. 289) Þannig stendur Radley fjölskyldan frammi fyrir tveimur kostum og er hvorugur góður – annað hvort geta þau haldið áfram að afneita eðli sínu og lufsast lifandi dauð um úthverfið eða hefja blóðdrykkju með öllum þeim afleiðingum sem því fylgja.

Svarið við hinni stóru siðferðisspurningu blóð eða ekki blóð er kannski eilítið of snyrtilegt hér en það breytir því ekki að vandamálin sem upp koma eru sannfærandi og vel úr þeim unnið. Þau eru nefnilega (eins og áður sagði) nátengd vandamálum hverrar annarrar millistéttarfjölskyldu. Samband foreldranna er staðnað og náttúrulaust, unglingsdrengurinn Róan er lagður í einelti í skólanum og Clara er týnd og óörugg. Fjölskyldan gerir allt sem hún getur til að falla í hópinn – foreldrarnir losa sig við jaðartónlist úr geisladiskasafninu og fylla upp í með Phil Collins og Vivaldi. Helen, sem er málari, hættir að mála naktar konur og fer að mála blóm og girðingar og gengur í bókaklúbb á meðan Pétur er undir stöðugum þrýstingi að ganga í krikketliðið. Þau berjast í sífellu við að bæla innri hvatir og fylgja fyrirfram ákveðinni formúlu um hvernig sé best að líta út, tala og haga sér og eru illa svikin þegar þessi gríma færir þeim ekki hamingju heldur tómleika og vonbrigði. Handbók óvirkra gerir sér svo skemmtilegan mat úr þessum litlausa lífsstíl með ráðleggingum á borð við: „Fylgstu með golfi. Sýnt þykir að ef fólk horfir á ákveðnar utanhússíþróttir í sjónvarpi, til dæmis golf og krikket, þá dregur það til muna úr líkum á ÓBÞ (óstjórnlegum blóðþorsta).“(bls. 262)

Handbók óvirkra heldur því fram að eðlisávísunin sé röng –við séum siðmenntuð en siðmenningin standist ekki nema við bælum eðlisávísunina niður. Alveg burtséð frá því hvort maður er óvirk vampýra eða ekki er alveg ljóst að siðmenningin eins og hún birtist í bresku úthverfi er svo andlaus að hún hreinlega drepur (enda eru mannlegir nágrannar Radleyfjölskyldunnar síst hamingjusamari en hún). En á hinn bóginn kemur í ljós að ef einstaklingur fylgir bara eðli sínu og gefur skít í allt annað er hann ekki hæfur í samfélagi manna – og við þurfum þrátt fyrir allt öll (líka vampýrur) á öðrum manneskjum að halda. Þótt Haig hendi gaman að því hversu yfirborðskennd millistéttin geti verið og líf hennar óspennandi og innihaldslaust þá hefur hann samt skilning á því að undirliggjandi er mjög raunveruleg þrá eftir því að búa fjölskyldu sinni öruggt skjól í hættulegum heimi. Þegar upp er staðið eru flestir foreldrar tilbúnir til að fórna öllu til að vernda börnin sín, rétt eins og Helen og Pétur.


(Þessi pistill var áður fluttur í Víðsjá í september)

Poppvísindaskáldskapur í boði Scarlett Thomas

Scarlett Thomas (f. 1972) er enskur rithöfundur og einna þekktust fyrir bókina The End of Mr Y, sem út kom árið 2006 og komst inn á ýmiss konar metsölulista í Bretlandi, auk þess sem hún var m.a. "longlisted" til Orange-bókmenntaverðlaunanna. Því var eins farið með mig og marga lesendur - fallegar og mystískar kápurnar á bókum Thomas kræktu í mig og ég festi kaup á skáldsögunni PopCo, sem kom út árið 2004 en náði í raun ekki athygli bókabéusa fyrr en í kjölfar vinsælda The End of Mr Y. Það kom mér raunar á óvart að uppgötva að áður hafði Thomas skrifað heilar sex skáldsögur; hún hefur sumsé verið nokkuð þrautseig.

Það sem öðru fremur einkennir bækur Scarlett Thomas er að útgangspunkturinn er einhver ákveðin hugmynd, eitthvert "concept" sem hún eins og skrifar skáldsöguna í kringum. Söguþráðurinn og persónurnar virðast spretta út frá þessari þungamiðjuhugmynd. Í The End of Mr Y er það hið svokallaða "Troposphere", sem er eins konar yfirvitundarheimur en honum kynnist söguhetjan Ariel (doktorsnemi í ensku) í gegnum dularfulla bók sem einmitt nefnist The End of Mr Y. Skáldsaga Scarlett Thomas er einhvers konar metafictional og sjálfvísandi könnun á víddum, vitund mannsins, póstmódernískum hugmyndum, skammtafræði og hugsanabrellum. En dokið við, þetta er ekki eins agalegt og það hljómar því öllum þessum pælingum er komið á framfæri í eins konar ævintýra-, vísindaskáldskapar-, spennusöguformi. Sagan er á köflum líkust reyfara og framvindan knúin hratt áfram. Engu að síður finnst mér uppspretta bókarinnar of áberandi; hún er mjög greinilega skáldsaga prjónuð í kringum "concept" og persónurnar fyrir vikið ansi þunnar, auk þess sem takturinn í bókinni verður stundum undarlegur þegar koma þarf á framfæri stórum hugmyndum og flóknum upplýsingum.

PopCo er hins vegar sú sem ég las á undan og á uppi í hillu. Aftur er hér á ferðinni skáldsaga sem hverfist um tilteknar hugmyndir; annars vegar er það stærðfræði og dulmál, og hins vegar blekkingar markaðssamfélagsins. Aðalpersónan, Alice Butler, er líkt og Ariel úr Mr Y fremur augljóst alter-egó eða óska-egó höfundarins - bókhneigð og gotnesk grænmetisæta, eldklár og sexí en um leið hlédræg og dul. Dálítið klisjukennd, sumsé, og náði að fara í taugarnar á mér oftar en einu sinni. Alice vinnur hjá risafyrirtækinu PopCo sem framleiðir leikföng og leiki. Hún er stærðfræði- og kóðasnillingur, sérhæfir sig í þrautaleikjum og á sér dularfulla fortíð. Alice ólst upp hjá afa sínum og ömmu en afinn var mikill stærðfræðingur og æfði telpuna í reiknilistum. Alice er send í eins konar hópeflisbúðir með fyrirtækinu, sem stærir sig af því að vera frábær og skapandi vinnustaður fyrir fólk sem hugsar út fyrir rammann. Smám saman fer Alice þó að átta sig á því hversu vafasamar aðferðir fyrirtækisins eru, samhliða því sem henni taka að berast nafnlaus, dulkóðuð skilaboð.

Andkapítalisminn eins og hann birtist í bókinni er raunar fremur einfalds eðlis - marxismi 101, eiginlega - og ekkert í þeim þætti sögunnar kemur sérlega á óvart, a.m.k. ekki ef maður hefur sjálfur áhuga á þessum málum og er kominn lengra í pælingunum. Það truflaði mig þó ekki mikið enda las ég PopCo fyrst og fremst sem spennusögu með áhugaverðum stefjum. Það sem hins vegar framkallaði grettu á fésinu á mér var endirinn, sem er í miklum predikunartóni og breytir sögunni skyndilega í fyrirlestur um vegan-mataræði (án gríns). Grátandi móðurkýr og dauðir kálfar eru algjörlega út úr kú í þessu samhengi (pun intended).

Scarlett Thomas er ekki besti penni sem ég hef rekist á, en hún hefur þó kynnt mig fyrir ýmsum skemmtilegum vangaveltum og er hin sæmilegasta skáldskaparútgáfa af poppvísindabókum. Ég efast um að ég leggi mig eftir að lesa meira eftir hana, en sé ekkert eftir tímanum sem fór í lesturinn á bókum hennar. Ég hef lúmskt gaman af bókum sem innihalda dulmálslykla og dularfull skilaboð ... en þess má raunar geta að ein skemmtilegasta bók sem ég hef lesið af því tagi síðustu árin var reyndar barnabók, Chasing Vermeer eftir Blue Balliett. Barnabækur eru oft skemmtilegastar, þannig er það bara ...