Reiðhjól fyrir fiskinn?

Það kemur alltaf nýr dagur eftir Unni Birnu Karlsdóttur kom út fyrir skömmu hjá Bjarti. Bókin fjallar um konu sem snýr aftur á æskuslóðirnar í íslenskri sveit eftir áratuga fjarveru í New York. Hún hafði átt erfiða bernsku, móðirin hafði yfirgefið fjölskylduna og faðirinn var drykkfelldur og ofbeldishneigður, og stungið af til Ameríku sem unglingur, gifst moldríkum Bandaríkjamanni og meikað það í fjármálaheiminum. Þegar sagan hefst er hún nýskilin, eiginmaðurinn hafði yngt upp hjá sér og farið frá henni, og faðir hennar nýdáinn. Bókin snýst svo um það hvernig hún fótar sig eftir þetta áfall og finnur nýjar leiðir í lífinu og gerir upp við fortíðardrauga í leiðinni.

Og epli bara á jólunum

Úr alþjóðlegum gloríum Bókmenntahátíðar yfir í eitthvað smærra í sniðum, þjóðlegra í einhverri merkingu, yfirlætislausara. (Er ekki fjölbreytnin aðalsmerki okkar druslubókadama – kom það ekki fram í einhverri könnun?) Ég veit ekki hvað á að kalla svona bækur þótt ég hafi lesið þær margar; bernskusögur, sveitasögur, þjóðlegan fróðleik? Svona til samanburðar er innihaldið ekki alveg ósvipað og bók sem margir hafa hlustað á lesna í útvarpið að undanförnu, Í barndómi eftir Jakobínu Sigurðardóttur.

Kannski kann höfundur bókarinnar mér litlar þakkir fyrir þann samanburð, enda hér ekki lagt upp í neina samkeppni við skáldjöfra þjóðarinnar, það eru persónulegri ástæður fyrir sagnarituninni. Jón Hjartarson skrifaði söguna Fyrir miðjum firði. Myndbrot frá liðinni öld fyrir afastelpurnar sínar tvær, en samskipti þeirra eru stundum erfið því þær eru báðar sjón- og heyrnarskertar og hann kann ekki táknmál. Sú eldri, Snædís Rán, skrifar stuttan formála að bókinni.

Í bókinni rifjar Jón upp æsku sína á bænum Undralandi í Kollafirði í Strandasýslu (ég verð að viðurkenna að mér fannst nafnið á bænum skemmtilega væmið í samanburði við andrúmsloftið í bókinni almennt), ásamt foreldrum sínum og tveimur bræðrum. Þetta er um miðja 20. öld, nokkuð síðar en flestar aðrar sögur í þessum dúr sem ég hef lesið, en lífið í Kollafirðinum er samt ennþá að flestu leyti líf sveitasamfélagsins gamla: farskóli, vinnuharka, einangrun að vetrinum, epli bara á jólunum og svo framvegis.