Hafnarfjarðarbrandarar ólíkra tíma

Hafnfirðingabrandarinn eftir Bryndísi Björgvinsdóttur hefst í unglingaherbergi (líklega í Norðurbænum) í Hafnarfirði þann 1. desember árið 1999. Klara er fimmtán ára, móðir hennar kallar herbergið hennar svínastíu og framan af sögunni, sem gerist vikurnar fyrir jól, er fátt sem bendir til annars en að hér sé bara á ferðinni sniðug og fyndin unglingasaga sögð í fyrstu persónu af Klöru sjálfri.

Foreldrar Klöru fara til Kanaríeyja þar sem pabbi hennar ætlar að hvíla sig eftir spítalavist. Klara dvelur hjá áttræðri og mjög hressri ömmu sinni á meðan. Kannski er Klara dæmigerður unglingur að svo miklu leyti sem til eru einhverjir dæmigerðir unglingar. Hún er ör og taugaveikluð, sælgætissjúk, feimin, oft svolítið einmana og dálítið klaufaleg á margan hátt, en hún er líka með húmor fyrir sjálfri sér sem er nú ekki sjálfsagt mál þegar unglingar eru annars vegar. Við sögu koma meðal annarra vinkonur, fyrrverandi kærastinn Grjóni, eineltisfórnarlamb frá Færeyjum, strákurinn sem allar stelpurnar eru skotnar í, vinsælu stelpurnar, tággrönnu fimleikastelpurnar sem eru með strekkt hár og pískra um próf og næringarfræði og auðvitað lúðarnir sem forðast hver annan í stað þess að mynda gengi því að þeir „halda að þrír eða fleiri lúðar í hóp séu lúðalegri en einn eða tveir lúðar á stangli.“ (bls. 37)

Í sögu Klöru eru margir drepfyndnir hlæja-upphátt-kaflar og allskonar skemmtilegar vangaveltur um lífið og tilveruna. Pabbi og mamma Klöru urðu fljótlega uppáhaldspersónur hjá mér. Þau eru roskin og kunna hvorki að leigja DVD-myndir né panta pítsur og þau gefa henni yfirleitt glataðar jólagjafir. Foreldrarnir endurspegla svo sniðuglega hvað heimurinn hefur breyst rosalega mikið síðustu áratugina. Ég ólst sjálf upp í Hafnarfirði ekkert mjög löngu á undan Klöru og er af millibilskynslóð milli hennar og foreldranna, en mér finnst mjög margt í sögu Klöru komið töluvert langt frá mínum unglingsárum í umræddu bæjarfélagi.

Tvö ljóð í tilefni af alþjóðlegum degi ljóðsins

Í dag er alþjóðlegur dagur ljóðsins; ekki veit ég hver ákveður svonalagað en svo mikið veit ég að allir dagar eru góðir dagar fyrir ljóð. Persónulega finnst mér yfirleitt meira gefandi að lesa ljóð en að tala um ljóð og þess vegna ætla ég að halda upp á daginn hér á síðu druslubóka með því að birta tvö ljóð. Þau eiga það sameiginlegt að vera eftir svöl íslensk skáld sem byrja á B; Raunvísindi eftir Bryndísi Björgvinsdóttur („Foucaultísk ljóð um alræði vísindanna á kostnað hins tvíræða eða óljósa, eða eitthvað“ sagði höfundurinn mér) og Mannslát eftir Bólu-Hjálmar (ég hef ekki náð í hann).

Raunvísindi eftir Bryndísi Björgvinsdóttur

Í stærðfræði heitir notkun á bókstöfum algebra. Algebra snýst um að sannfæra bókstaf um að hann sé tala.
Svona:
A = 5 
A: !?!
A: :( :’( :(((((
A: Eins og ég sé eitthvað fimm! Bara af því það hentar þér!
Svona A, vertu fimm!
A: Nei!
Vertu fimm eða ég drep þig!!!
A: = 5

Suðandi friðarsinnar

Flugan sem stöðvaði stríðið eftir Bryndísi Björgvinsdóttur hlaut Íslensku barnabókaverðlaunin nú í ár. Í henni segir frá nokkrum húsflugum, þeim Kolkexi, Flugunni og Hermanni Súkker, sem ákveða að flýja heimili sitt eftir að fólkið sem þar býr fjárfestir í sérlega öflugum flugnaspaða gegnum Sjónvarpsmarkaðinn. Þær frétta af einstaklega fluguvænum munkum í Nepal og koma sér áleiðis þangað með flugvél. Þær þurfa að millilenda í borginni Assambad þar sem þær kynnast flugunum Rel og Fító, en þær eru búsettar á veitingastaðnum Grilluðu kjöti. Í Assambad ríkir stríð og flugurnar skilja ekkert í þeirri heimsku mannanna að standa í slíku. Eftir rútuferð og stutta dvöl í munkaklaustrinu í Nepal ákveða Flugan, Kolkex og Fító að snúa aftur til Assambad með áætlun um að stöðva stríðið. Þótt ýmis ljón séu í veginum tekst þeim ætlunarverk sitt.

Bókin er mjög skemmtilega skrifuð og á góðu og lipru máli. Bryndísi tekst að fjalla um háalvarlegt efni, stríð, og koma friðarboðskap til skila án þess að nota neinn predikunartón. Stundum eru barnabækur með boðskap nefnilega eins og áróðursbæklingar frá einhverjum einvaldinum en Flugan sem stöðvaði stríðið er alls ekki þannig heldur notast við ímyndunarafl og húmor á skemmtilegan hátt. Það kemur vel út að segja söguna alveg frá sjónarhóli fluganna. Þó að nokkrar mannverur komi við sögu þá eru þær í aukahlutverkum, það eru hugmyndir og reynsla fluganna sem gilda. Flugurnar verða ljóslifandi persónur og það kemur skemmtilega út að kyn þeirra skuli vera tvírætt. Það er eins og það skipti ekki máli hvort persónufornafnið „hún“ eða „hann“ eru notuð til að vísa til þeirra þótt einhverjar þeirra heiti nöfnum sem við mannfólkið tengjum frekar við annað kynið en hitt. Bókin er fallega myndskreytt af Þórarni M. Baldurssyni með einfaldri teikningu við upphaf hvers kafla.


Ég las bókina sem kvöldsögu fyrir Iðunni Soffíu Agnadóttur, nemanda í 2. bekk í Hlíðaskóla. Við mæðgur vorum báðar spenntar að halda lestrinum áfram og fylgjast með framvindu söguþráðarins. Iðunn var svo væn að veita Druslubókum og doðröntum einkaviðtal um reynslu sína af bókinni.

Druslubækur og doðrantar: Hvernig fannst þér bókin?
Iðunn: Bara góð. Skemmtileg.
D&D: Hvað fannst þér skemmtilegt í henni?
ISA: Bara allt.
D&D: Var ekkert sorglegt?
ISA: Jú, þegar flugan dó. Og líka stríðið.
D&D: Hvað heldurðu að flugur tali um þegar þær suða?
ISA: Ég veit ekki. Bara eitthvað, eins og „eigum við að fara þangað?“ eða „eigum við að fara á Grillað kjöt?“
D&D: Voru flugurnar í sögunni stelpur eða strákar?
ISA: Ég veit ekki alveg.
D&D: Finnst þér að fólk eigi að vera gott við flugur?
ISA: Já. En kannski ekki alveg þannig að það sé að gefa þeim að borða. En ekki að slá þær eða svoleiðis.
D&D: Heldurðu að flugur geti í alvörunni stöðvað stríð?
ISA: Nei, ég held ekki.
D&D: Heldurðu að þær hugsi um stríð?
ISA: Kannski, svona stundum. Örugglega einhver fluga.
D&D: Heldurðu að það sé hægt að stöðva stríð?
ISA: Nei, nema kannski foringinn sjálfur.
D&D: Mælirðu með þessari bók fyrir aðra krakka á þínum aldri?
ISA: Já. Og hún getur líka alveg verið fyrir fullorðna.

„margar fullorðinsbækur fjalla um angist, svefnörðugleika, hjákonur, viskí og lífsþreytu“

Í vikunni fékk sveitungi minn úr Hafnarfirði, Bryndís Björgvinsdóttir, Íslensku barnabókaverðlaunin fyrir bókina Flugan sem stöðvaði stríðið. Í fréttatilkynningu sem gefin var út segir að bókin sé óvenjuleg saga, bráðfyndin og alvarleg í senn, um flugur, fólk og stríð. Bókin, sem er myndskreytt af Þórarni Má Baldurssyni, fjallar um Kolkex, Hermann Súkker og Fluguna, sem eru ósköp venjulegar húsflugur sem fáir taka eftir og gera sjaldnast neitt merkilegt. Þar til daginn sem þær ákveða að flýja að heiman út af nýja rafmagnsflugnaspaðanum og leita uppi munkana góðu í Nepal sem aldrei gera flugu mein. Þá fer af stað atburðarás sem leiðir til þess að stríð hættir og fluga kemst á forsíðu blaðanna.

Okkur Bryndísi tengja fjölmargir þræðir og ég hef fylgst með henni í nokkur ár og fundist alveg borðleggjandi að það kæmi að því að hún fengi verðskuldaða athygli og viðurkenningu fyrir einhver af sínum góðu verkum. Um leið og ég óskaði Bryndísi til hamingju með verðlaunin og nýju bókina dembdi ég á hana nokkrum spurningum.

Ég veit að þú ert ekki alveg ný í barnabókabransanum, á nýja bókin eitthvað sameiginlegt með Orðabelg Ormars ofurmennis, bókinni sem þú skrifaðir fyrir mörgum árum?
Til að byrja með. Ég fyllist óöryggi þegar það kemur að umræðu um bókmenntir. Þess vegna er svo fínt að hafa fólk eins og ykkur sem maður getur lesið og reynt að skilja umræður og umfjallanir um bókmenntir í gegnum. Ég hef lítið lesið um bókmenntir en áhugi minn er fyrst og fremst að reyna að koma tilfinningum og hugsunum í orð, að koma einhverjum böndum á hvort tveggja, og deila með öðrum. Ég held þess vegna að Flugan og Ormar eigi ýmislegt sameiginlegt því báðar bækurnar eru tilraunir mínar (og Auðar Magndísar vinkonu sem skrifaði með mér Ormar) til að tjá mig um eigin upplifun af heiminum, hlæja og deila áhyggjum og gleði með öðrum. Ég vona að báðar bækurnar séu skemmtilegar. Ég sagði við Egil Helgason þegar hann spurði að því sama að ég héldi að Ormar væri léttur og fyndinn en Flugan þung og fyndinn. Kannski þyngslin í seinni bókinni séu þroskamerki. Hvort sem það má teljast gott eða slæmt.