Barnagæla

Þetta er eins konar ritfregn, sprottin af því að þegar ég var að segja mínum góðu vinkonum í Druslubókum og doðröntum frá því að bók sem ég hefði lesið nýlega „hlyti að fara að koma út á íslensku“ kom í ljós að viðkomandi bók var þegar komin út á íslensku, það hafði bara algjörlega farið framhjá mér. Mér rennur blóðið til skyldunnar að forða öðrum frá sömu örlögum.

Um er að ræða bók eftir fransk-marokkóska rithöfundinn Leïlu Slimani sem heitir Barnagæla í íslenskri þýðingu Friðriks Rafnssonar og kom út hjá Forlaginu í haust. Hún fjallar um hjón í París sem eiga tvö lítil börn. Upphaflega er móðirin heima með börnunum en síðan fer hún aftur út á vinnumarkaðinn og þá ráða þau til sín barnfóstruna Louise, sem tekur síðan æ meira pláss í lífi þeirra og endar á að rústa því, eins og er ljóst frá fyrstu blaðsíðu.

Ég las bókina í enskri þýðingu, sem Lullaby, og allavega í umfjöllun um þá útgáfu virðist hún oft vera kynnt sem einhvers konar spennusaga. Það er vissulega spenna í henni, en það er líka töluvert öðruvísi stemmning og pælingar í þessari bók en hefðbundnum þrillerum. Ég myndi segja að eitt meginþemað í Barnagælu væru flóknar krossgötur stéttar, kyns og uppruna sem grundvöllur misskiptingar í samfélaginu – mun þyngri undiralda en í bókum eins og Gone girl og Girl on the train, sem ég hef séð nefndar til sögunnar í sama samhengi.

Ég fílaði Barnagælu frekar vel. Mér fannst Leïlu Slimani takast vel að sameina þessa óhugnanlegu og spennandi sögu annars vegar og hins vegar óþægilega og frekar þrúgandi mynd af stöðu kvenna í (allavega frönsku) nútímasamfélagi. Ég mæli semsagt með því að fólk noti tækifærið og lesi hana í íslenskri þýðingu.

Sprækir bangsafeðgar gleðja fullorðna og börn!

Þriðja kvöldið í röð er ég beðin um að lesa “skemmtilegu bókina um bangsana” og það er auðsótt mál því þótt ég verði mögulega orðin örlítið leið á bókinni eftir þrjátíu skipti í viðbót er enn nóg að skoða og margt nýtt til að taka eftir við hvern lestur.

Nú fyrir jólin gefur hið glænýja bókaforlag Angustúra út stórskemmtilega barnabók eftir hinn franska Benjamin Chaud. Bókin ber nafnið Bangsi litli í sumarsól og það er Guðrún Vilmundardóttir (sem einnig var að stofna nýtt bókaforlag – Benedikt, allt að gerast í bókaforlaga bransanum) sem þýðir yfir á hið ástkæra ylhýra. Chaud þessi er margverðlaunaður barnabókahöfundur og hefur gert nokkrar bækur um spræku bangsa-feðganna sem eru aðalsöguhetjurnar í Bangsa litla í sumarsól. Sú fyrsta þeirra, Une chanson d'ours (sem mætti þýða sem Söngur bjarnarins) spratt upp úr óperuplakati sem Chaud var fenginn til að teikna og hefur hún notið gríðarlegra vinsælda og verið þýdd á yfir 20 tungumál. Í skemmtilegu viðtali sem lesa má hér segist höfundurinn teikna margar litlar myndir, litlar sögur og raða þeim svo saman í eins og púsluspili. Það liggur því í augum uppi að vinnan við hverja mynd hlýtur að vera gríðarleg og sjálfur segir höfundurinn: „[…] sometimes I ask myself, “What possessed me to make a book with so many people and details?”… and then I draw someone I know, doing something silly in the corner of a page, and I end up laughing to myself over my work.“

Franskur glaðningur í myndasöguformi

Á dögunum áskotnaðist mér sérlega áhugaverður gripur - franska myndaskáldsagan You Are There eftir þá Jacques Tardi og Jean-Claude Forest. Ég sumsé eignaðist hana í enskri þýðingu Kim Thompson en enska útgáfan kom út hjá Fantagraphics Books fyrir nokkrum árum, forlagi sem hefur gefið út gríðarlega mikið af góðum myndasögum, bæði seríum og stökum bókum. Mér til ævarandi skammar hafði ég aldrei heyrt af þessari tilteknu bók en kannaðist aftur á móti við Jacques Tardi sem er með þekktari teiknurum Frakka. Franska myndasöguhefðin er að sjálfsögðu stórmerkilegt form og Tardi skipar mikilvægan sess í þeirri menningu. Hann er fæddur árið 1946 og þekktastur fyrir sögurnar um Adèle Blanc-Sec, sem hafa notið gríðarlegra vinsælda í hinum frönskumælandi heimi og víðar. Á íslensku kom fyrsta sagan í seríunni um hina knáu Adèle út árið 1978 hjá Iðunni og kallaðist Birna og ófreskjan, í stíl við nafnaþýðingar þess tíma.

Jean-Claude Forest sem lést undir lok síðustu aldar var þekktastur fyrir sögur af allt annars konar kvenhetju - vísindaskáldsagnapersónunni Barbarellu. Hér eru þeir félagar þó á allt öðrum slóðum. You Are There, sem á frummálinu nefnist Ici Même og kom út í Frakklandi árið 1979 sem sería, mætti líklega helst kenna við absúrdismann; sögusviðið er landsvæðið Mornemont sem áður heyrði undir There-ættina sem hefur þó þegar sagan hefst tapað öllum eignarrétti sínum til gráðugra granna - fyrir utan veggina sem skilja að garða og hús. Eini eftirlifandi afkomandinn, Arthur There, er nú orðinn að tollheimtumanni sem gengur um veggina og hirðir toll af þeim sem fara um hliðin í veggjunum. Hann er hæddur og hataður af flestum íbúum Mornemont og á sjaldnast raunveruleg samskipti við aðra en skipstjóra fljótabáts sem siglir með vörur til Mornemont yfir stöðuvatnið sem lokar svæðið af. Hann fyllist þó óttablandinni hrifningu af Julie Maillard, dóttur ógeðfelldra hjóna, og samband þeirra verður þungamiðja í sögunni. Á sama tíma fylgjumst við með forseta landsins búa sig undir að missa völdin í yfirvofandi kosningum og lesandinn áttar sig fljótt á því að Arthur There og nágrannar hans eiga á hættu að verða leiksoppar valdastéttarinnar - peð á borði þeirra sem gera hvað sem er til að bjarga eigin skinni.

Bókasöfn á gististöðum, 13. þáttur: Druslubókadama gerist bókasafnslögregla

Í íbúð sem ég leigði gegnum BHM á Geldingsá í Vaðlaheiði er úrval lesefnis heldur rýrt, en þó vel þess virði að um það sé fjallað hér. Fyrst ber að nefna afar áhugavert úrval gamalla tímarita:

1) Þrjú tölublöð af Frjálsri verslun frá 2009 og 2010, sem ég verð að játa að ég nennti ómögulega að lesa.

2) Eitt tölublað af hinu prýðilega riti Se og hør, nánar tiltekið 16. tölublað, 57. árgangur, sem kom út árið 1996. Á forsíðunni er sagt frá einhverjum Dönum sem ég kann ekki nánari deili á en þar kemur fram að Morten Stig sé einhleypur eftir að hafa flutt frá konunni, að Maria Hirse hafi gift sig að vori í einhverri höll og að Ole Ernst sé líka að fara að gifta sig eftir tíu ára sambúð. Svo er mynd af Friðrik krónprins og sagt að hann hafi lent í einhverju flugvéladrama og mynd af Alexöndru sem var á þessum tíma gift yngri prinsinum Jóakim (þau skildu svo víst síðar, sem ég skil vel, ekki vildi ég þurfa að vera gift prinsi), í frekar ljótri jólapeysu með hund fyrir framan sig. Sé blaðinu flett má finna umfjöllun um ýmsa Dani sem ég þekki ekkert, nema ég kannast við fyrrnefnda Alexöndru og Jóakim, Leonardo DiCaprio er sýndur í leðurfötum, Jodie Foster, Tom Hanks (með mynd af honum á sundskýlu fylgir athugasemd um holdafar hans) og Sigourney Weaver (við fáum að sjá mynd úr íbúðinni hennar) og við sjáum nærmynd af Jóhannesi Páli II páfa að kyssa beran fót. Eitthvað er svo fjallað um Friðrik krónprins og einhverja kærustu sem heitir Katja. Eftir því sem ég best veit er hann giftur annarri konu í dag þannig að líklega hefur slitnað upp úr þessu hjá þeim Kötju. Svo eru tvær myndir sem sýna aftan á lærin á Díönu Bretaprinsessu og athygli vakin á því að hún sé með appelsínuhúð. Díana þó! Hvernig gastu gert okkur þetta? Inni í miðju blaði er allsber stelpa (Se og hør-pigen) og seinni helmingur blaðsins lagður undir sjónvarpsdagskrá á hvolfi. Sem sagt er blaðið ákaflega keimlíkt því Se og hør sem ég las samviskusamlega vikulega heima hjá ömmu minni og afa, 9 ára gömul, og sjálfsagt er það eins enn í dag. Það eina sem breytist er það hver er með hverjum og hver fær mesta athygli, og svo breytist eitthvað klæðaburðurinn hjá fólkinu með tískusveiflunum.

Tvær franskar bækur

Mig hefur langað að lesa eitthvað eftir Georges Perec síðan ég hlustaði á Seiðs og héloga-þátt um bókina hans, Lífið: Notkunarreglur (frá 2. nóvember 2008). Í bókabúð í London um þarsíðustu helgi rakst ég á fyrstu tvær skáldsögurnar hans saman í kilju sem var nógu nett til að ógna ekki tuttugu kílóa farangurshámarkinu. Ég notaði tækifærið og keypti hana og lauk fljótlega við fyrri bókina, fyrstu skáldsögu Perec, Things. A story of the sixties (Les Choses. Une histoire des années soixante), sem Pétur Gunnarsson hefur þýtt á íslensku og heitir Hlutirnir.

Hlutirnir fjallar um par á þrítugsaldri, Jérôme og Sylvie, sem búa í París og starfa við markaðsrannsóknir. Bókin lýsir einhvers konar hamingjuleit þeirra. Þau eiga ekki mikla peninga og eru upptekin af því sem þau geta ekki veitt sér þess vegna, þau þrá að búa við velsæld og ríkidæmi en spyrna samt við fótum þegar þjóðfélagið vill beina þeim inn í heim hinna fullorðnu; ábyrgðarstöðu í starfi, fjölskyldulíf, bíl og íbúð. Þau vilja ráða sér sjálf en virðast ekki hafa neina hugmynd um hvað þau vilja gera við það frelsi. Í einhvers konar flóttatilraun fara þau til Túnis og dvelja þar um tíma, en sama stefnuleysið og ráðleysið hvílir yfir dvöl þeirra þar. Það er ekki skýr söguþráður í bókinni og ekki persónusköpun sem slík, Jérôme og Sylvie koma fram sem eining frekar en tveir sjálfstæðir einstaklingar.

Ég náði ekki alveg sambandi við þessa bók. Við lesturinn varð mér hugsað til sumra bókanna sem maður var látinn lesa í skóla, höfðu verið klassíkerar á sinni tíð og verið valdar til kennslu vegna þess að aðalsöguhetjarnir voru ungt fólk, en náðu ekki spontant sambandi út á það eitt. Mér detta í hug Catcher in the Rye eftir J.D. Salinger og Den kroniske uskyld eftir Klaus Rifbjerg. Ég myndi sennilega kunna betur að meta þessar bækur ef ég læsi þær í dag en þær náðu engan veginn til mín þegar ég var í skóla, sérstaklega ekki sú síðarnefnda, enda uppnefndum við hana Den kroniske kedelighed af alkunnri kímnigáfu menntaskólanema. Ég varð mjög hissa þegar ég komst að því nokkrum árum síðar að Klaus Rifbjerg væri nokkuð hátt skrifaður höfundur í Danmörku og þætti jafnvel skemmtilegur.

Rannsóknarmaðurinn og kerfið

Nýlega kom út hjá Bjarti í íslenskri þýðingu Rannsóknin eftir Philippe Claudel. Kristín Jónsdóttir þýðir bókina úr frönsku.

Um er að ræða martraðarbókmenntir í kafkaískum anda og ég veit ekki alveg hvað mér finnst, eða hvað mér á að finnast. Höfuðpersónu bókarinnar, Rannsóknarmanninum, fáum við aldrei að kynnast með nafni og undir lokin skiljum við hvers vegna. Satt að segja er hvergi notast við nöfn; fólk er aðeins nefnt út frá hlutverkum sínum, gjarnan starfsheitum. Þetta gerir andrúmsloftið vélrænna, sem er greinilega ætlun höfundar. Helsta leiðarstefið er það hve einstaklingurinn, persónan eða manneskjan er lítilfjörleg og vanmáttug gagnvart einhverju óskiljanlegu kerfi.

Plottið er eins og við er að búast af bók af umræddri gerð. Rannsóknarmaðurinn er sendur til bæjarins til að rannsaka hrinu sjálfsmorða hjá Fyrirtækinu. Hann er ekki fyrr kominn en allt tekur að ganga á afturfótunum: hann lendir í vandræðum með gistingu, fær ekkert almennilegt að borða, á í erfiðleikum með að komast yfir götuna og að finna Fyrirtækið, fötin hans verða ónothæf, hann fær ekki að þvo sér og hegðun þeirra sem á vegi hans verða er undarleg á ýmsa lund. Hann verður fyrir hverri niðurlægingunni á fætur annarri og allt er óskiljanlegt. Að lokum brotnar hann svo saman.

Ég get ekki annað sagt en að sagan sé nokkuð fyrirsjáanleg þegar á heildina er litið. Það blasir við frá byrjun að söguhetjunnar bíði fátt annað en vandræði og erfiðleikar og að hún muni ekki komast heil frá þessu ævintýri. Hugmyndin um hinn magnvana einstakling gagnvart ómanneskjulegu kerfi er heldur ekki ný af nálinni. Útfærsluatriðin eru hins vegar ekkert endilega fyrirsjáanleg og oft eru þau frumleg. Mér fannst sagan sem slík skilja furðulítið eftir sig og fann ekki mikinn boðskap eða tilgang í henni sem ekki hefur komið fram áður í öðrum sögum af sömu sort. En bókin er vel skrifuð og hélt athygli minni nokkuð vel. Segja má að þarna sé um að ræða prýðilega útfærslu á áður notaðri hugmynd.

Þýðingin er lipur og þjál og í alla staði til fyrirmyndar. Rétt er þó að geta þess að þýðandinn er vinkona mín og því kann að vera að ég gæti ekki fyllsta hlutleysis í því mati mínu.

Gamlar gersemar um drengi

Svava ömmusystir mín rak fornbókaverslun við Hverfisgötuna en henni hafði hún tekið við af tengdaföður sínum. Þegar ég var barn heimsótti ég hana stundum þangað og þá átti hún það til að gauka að mér einhverri barnabókinni. Þannig eignaðist ég ýmsar gamlar og forvitnilegar bækur og tvær þeirra hélt ég sérstaklega upp á og las aftur og aftur.

4. útg. 1958

Önnur þeirra er Við Álftavatn. Barnasögur með myndum eftir Ólaf Jóhann Sigurðsson. Þessa dagana erum við sex ára dóttir mín að lesa hana saman á kvöldin og hún er ekkert síður spennt fyrir henni en ég var á hennar aldri. Bókin kom fyrst út 1934, þegar Ólafur var 15 eða 16 ára gamall, en eintakið sem ég á er hins vegar af fjórðu útgáfu frá 1958 og er Bókaútgáfan Drengir útgefandinn. Þessi bók er safn af stuttum frásögnum Ólafs Jóhanns frá æskustöðvunum í Grafningnum, aðallega af börnum og dýrum. Hann segir frá eigin ævintýrum og uppátækjum og afreksverkum annarra og svo eru þarna stuttar smásögur, eða eiginlega örsögur, af dýrum. Bókin er einstaklega vel skrifuð ef litið er til aldurs höfundar, hún er á fallegu og skýru máli og hann segir frá af hógværð; hann stærir sig ekki af einu eða neinu, játar á sig óþekkt og mistök og einskorðar hólið við frásagnir af öðrum en sjálfum sér.

Einhverjum gætu þótt sumar af þessum sögur væmnar og kannski eru þær það…svolítið. Börnin sem sagt er frá eru yfirleitt þæg og góð, nema þegar Ólafur óhlýðnast foreldrum sínum eða freistast til að stríða vinum sínum og iðrast svo óhjákvæmilega síðar. Hann er gráti nær yfir vonsku mannsins þegar veiðimaður skýtur grágæsir og hann bjargar lóu úr hvofti kattar. En það er samt eitthvað einlægt og satt við þessar frásagnir svo að líklega er ekki rétt að kalla þann tilfinningasætleika sem þarna birtist væmni. Þessar frásagnir gefa skemmtilega mynd af lífi íslensks sveitadrengs á þriðja og fjórða áratug tuttugustu aldar. Hann fer á skauta, tínir ber og selur, æfir sig að synda í bæjarlæknum, sinnir bústörfum og finnur upp á ýmsu með félögum sínum. Að minnsta kosti lifði ég mig djúpt inn í þessar frásagnir sem barn og dóttir mín virðist gera það líka.

Í Við Álftavatn eru margir af köflunum myndskreyttir en ekki kemur fram eftir hvern teikningarnar eru og þrátt fyrir að hafa eitthvað reynt að svipast um eftir upplýsingum um það hefur mér ekki orðið ágengt. Það væri fróðlegt að vita hvort þær eru eftir höfundinn sjálfan eða einhvern annan og ef einhver lesandinn lumar á vitneskju um það væri hún vel þegin.

Úr japönsku teiknimyndaseríunni
Ie naki ko Rémi

Hin bókin frá Svövu frænku sem ég ætla að segja frá hér er líklega sú bók sem ég hef lesið einna oftast því hún var í miklu uppáhaldi hjá mér. Kápan á henni var orðin lúin þegar ég fékk hana og nú er hún við það að detta í sundur. Þetta er Litli flakkarinn (fr. Sans famille) eftir Hector Malot (1830-1907) sem Ísafoldarprentsmiðja gaf út 1948. Ekki kemur fram hver þýðandinn er en samkvæmt upplýsingum í Gegni er þetta 2. útgáfa og ný þýðing. Áður hafði bókin komið út 1942 undir heitinu Flökkusveinninn, í þýðingu Hannesar J. Magnússonar.

Lúna eintakið mitt

Sans famille kom upphaflega út 1878. Hún fjallar um munaðarlausa drenginn Remi sem ferðast um með farandhljómlistarmanninum Vitalis, hundunum hans og apanum. Auk þess að sjá sér þannig farborða með söng og hljóðfæraslætti leitar Remi að foreldrum sínum því uppruni hans er dularfullur. Fósturfaðir hans, sem seldi hann síðar til Vitalis, hafði fundið hann sem kornabarn í ríkmannlegum reifum. Remi, Vitalis, apinn og hundarnir lenda í alls konar ævintýrum á ferðum sínum, erfiðleikum, veikindum, sulti og seyru og eru beittir rangindum. En þrátt fyrir að upplifa ýmsa sorg kynnist Remi mörgu góðu fólki og allt endar þetta vel; Remi finnur móður sína og bróður (sem auðvitað eru moldrík og taka honum fagnandi), losnar við vonda fósturföðurinn en heldur fósturmóðurinni góðu og vex svo upp og giftist æskuástinni. Og lamaði drengurinn í bókinni fær máttinn í fæturna og stendur upp heill. 

Nokkrar kvikmyndir hafa verið gerðar eftir Sans famille, þar á meðal japanska teiknimyndin Chibikko Rémi to meiken Capi (Rémi litli og hundurinn Capi), og japönsk teiknimyndasería, Ie naki ko Rémi (Heimilislausa barnið Rémi).

Af því að eintakið mitt af Litla flakkaranum er merkt fyrri eiganda varð ég auðvitað forvitin og fór að leita að upplýsingum um hann. Það kom svo sem ekkert stórkostlega merkilegt í ljós. Maðurinn er fæddur 1940 og félagi í Rótarý.

Hér má heyra söguna lesna á frummálinu.

Utan við

Í huga mínum hefur Útlendingurinn eftir Camus lengi vel verið ein af þessum ofmetnu bókum sem fólk talar um með einhverri lotningu án þess að sérstök innistæða sé fyrir því. Einhvern veginn hafði ég myndað mér þessa skoðun vegna þess að ég las bókina sem unglingur, líklega svona 14-15 ára, og fannst hún ekkert sérstök. Alla vega skildi hún ekki mikið eftir sig. Eftir á að hyggja sé ég að ég hef verið of óþroskuð til að skilja hana.

Sem sagt ákvað ég að gefa bókinni annað tækifæri og las nýlega (2008) þýðingu Ásdísar R. Magnúsdóttur í tvímála útgáfu Stofnunar Vigdísar Finnbogadóttur í erlendum tungumálum. Færni mín í frönsku dugar því miður ekki til þess að ég hafi haft gagn svo einhverju næmi af tvímála útgáfunni en ég get vel skilið að slík útgáfa geti verið gagnleg. Og sjálfsagt gæti ég haft gagn af að rýna betur í hana ef ég tæki upp á að reyna að hressa upp á frönskukunnáttuna. En textinn í þýðingu Ásdísar er þegar á heildina er litið lipur og frágangur útgáfunnar vandaður.

Ég skal ekki fullyrða um það hvort ég sé núna orðin nógu þroskuð til að skilja Útlendinginn til hlítar. Það er ýmislegt í þessari bók sem erfitt er að fá botn í og þá sérstaklega söguhetjan, eða söguandhetjan, Meursault. Ég ætla ekki að rekja söguþráðinn en sagan er öll sögð frá sjónarhóli Meursaults og gengur út á upplifanir hans. Það að skilja söguna hlýtur því að felast í því að skilja Meursault eða þá að draga einhverjar ályktanir um hann eða út frá honum. Lykillinn er því sá að fá persónuna Meursault til að ganga upp.

Meursault er sama um flest, hann virðist haldinn einhvers konar tilfinningalegri brenglun eða skorti á mannlegum tilfinningum, og hann er níhílisti eins og þeir gerast verstir, hefur engar skoðanir á neinu, stefnir ekki að neinu og lætur sig fljóta áfram á einhvern undarlegan hátt. Þó er sumt sem hann lætur sig einhverju varða. Hann vill til dæmis ekki flytja til Parísar þegar yfirmaður hans leggur það til, þrátt fyrir að hann virðist þjakaður af hitanum í Alsír og flutningur til Parísar ætti þannig að geta verið kærkominn. Meursault er jú mjög upptekinn af hinu líkamlega, flestar tilfinningar hans virðast snúast um hita, kulda, svengd og því um líkt. Tregðan til að flytja til Parísar verður ekki skýrð með því að Meursault sé illa við breytingar á lífi sínu ef horft er til þess að hann er alveg til í að gifta sig. Eins má benda á það sem Meursault verður tíðrætt um, að honum þyki ástkona sín, Marie Cardona, falleg. Einhvern veginn held ég að til að geta þótt eitthvað fallegt, hvað þá önnur manneskja, sé nauðsynlegt að hafa einhverjar tilfinningar.

Meursault er ekki fær um að skrökva, hvorki til að bjarga sjálfum sér né til að hlífa öðrum, og það kemur honum í koll á ýmsa vegu. Það er kannski fyrst og fremst þetta sem gerir hann utanveltu í samfélaginu, sem gerir hann að „útlendingi“. Ástæðan er hins vegar ekki sú að Meursault hafi einhverja sérstaka þörf fyrir að vera hreinskilinn og heiðarlegur því siðferðileg afstaða af nokkru tagi virðist varla vera inni á kortinu hjá honum. Hann hefur enga sérstaka skoðun á framkomu skúrksins Raymonds Sintès við fyrrverandi ástkonu sína og hikar ekki við að skrifa fyrir hann bréf til að ginna konuna til Raymonds svo hann geti lamið hana. Samband Meursaults og Raymonds gæti gefið til kynna að sá fyrrnefndi væri einhvers konar nytsamur sakleysingi en það er í raun ekki rétt lýsing. Það er villandi að kalla Meursault sakleysingja; hann er ekkert endilega að reyna að gera rétt eða vera góður og hann álítur Raymond ekkert endilega góðan. Hann virðist hreinlega ekki skeyta um rétt eða rangt nema þá að einhverju mjög takmörkuðu leyti.

Þó að Meursault sé óbærilega sannsögull er hann sem sagt ekki ein af þessum söguhetjum sem fletta ofan af tvöfeldni, yfirborðsmennsku og spillingu með hreinskilni sinni og skeytingarleysi um almenningsálitið. Satt að segja er álit annarra einn af fáum hlutum sem Meursault stendur ekki á sama um, en það kemur í ljós í seinni hluta bókarinnar þegar hann hefur verið handtekinn fyrir morð. Enn síður er Meursault að reyna að varpa ljósi á eitthvað; honum er svo nákvæmlega sama. En viðbrögð annarra sögupersóna við sannsöglinni sýna samt að hvaða marki ákveðinn leikaraskapur er talinn sjálfsagður. Og við getum velt því fyrir okkur að hvaða marki það er gott eða slæmt. Vissulega má segja að almennt sé ekki æskilegt að blekkja fólk eða tala þvert um hug sinn en í sumum tilfellum kann að vera betra að hlífa fólki við sannleikanum. Eða hvað?

Eitt sem Camus tekst svo sannarlega að gera með Útlendingnum er að vekja mann til umhugsunar um ýmsa þætti mannlegrar hegðunar. Eitthvað sýnir hann fram á um þær væntingar sem samfélagið hefur til fólks um sýndarmennsku. En persónan Meursault er samt það langáhugaverðasta við bókina. Aðrar persónur eru satt að segja fremur lítilfjörlegar og meira eins og leikmunir fyrir söguþráðinn. Það að Meursault sé að einhverju leyti ófyrirsjáanlegur (honum er sama um allt og alla…en ekki alveg allt) gerir hann einmitt áhugaverðari og líkari því hvernig fólk er í raun og veru. Við erum ekki fullkomlega fyrirsjáanleg og stundum hegðum við okkur á mótsagnakenndan hátt. Þó að Meursault sé öfgakennt dæmi þá sýnir hegðun hans í raun svo vel hvernig við erum oft sjálf; veltumst einhvern veginn áfram án þess að hugsa út í hvers vegna og án þess að hafa á því einhverja skoðun. Við gerum það sem við erum beðin um og gerum fólki til geðs „vegna þess að [við höfum] enga ástæðu til annars“.

Ég leyfi mér hins vegar að efast um að Útlendingurinn sé eitthvert mikið heimspekiverk. Það að nefna þessa bók sem einhvern sérlegan fulltrúa tilvistarstefnunnar, eins og stundum er gert, held ég að hljóti að vera byggt á misskilningi, enda gekkst Camus aldrei við því að vera exístensíalisti. Og þó að sögupersónan Meursault sé afar níhílísk þá verður ekki séð að sú stefna sé boðskapur bókarinnar. Það er kannski helst að hægt sé að kenna þessa bók við absúrdisma en bókin segir samt meira á eigin forsendum en sem boðberi heimspekistefnu.