Nína S. frá Fljótshlíðinni til Park Avenue

Bókin um Nínu Sæmundsson, sem fæddist Jónína Sæmundsdóttir í Fljótshlíðinni árið 1892, er afskaplega fróðleg og skemmtileg og mjög tímabær. Tímabær því þrátt fyrir að hafa séð styttur eftir Nínu verð ég því miður að viðurkenna að ég þekkti ekkert til þessarar merku myndlistarkonu – og hafði ekki einu sinni hugmynd um að hún hefði hannað hina þekktu mynd sem skreytir framhlið Waldorf Astoria hótelsins við Park Avenue í New York og ber nafnið Afrekshugur. Það er skemmtileg tilviljun að bækur um tvær af okkar þekktustu myndlistakonum - nöfnunum Nínu Tryggva og Nínu Sæmundsson komi út á sama ári – en að sama skapi hefðu bækurnar um þær mátt vekja meiri athygli.

Skuggamyndir, skáldskapur, minning

Ég er 36 ára gömul og það er tvennt sem ég tel að ég hafi fyrst núna þroska til að skilja og hafa áhuga á. Í fyrsta lagi er það garðrækt. Ætli maður þurfi ekki að hafa tiltekinn árafjölda að baki til að til að finnast það borga sig að puða í einhverju sem maður sér ekki almennilega árangur af fyrr en nokkrum árum síðar? Og svo er það hvers kyns ættfræði, fjölskyldusögur og þörfin fyrir að skilja fortíð sem er ekki manns eigin – en um leið einmitt það. Sennilega er það vegna þessa síðara að bókin Skuggamyndir úr ferðalagi eftir Óskar Árna Óskarsson hitti mig beint í hjartastað.

Skuggamyndir eru safn prósatexta þar sem tilvitnanir í bréfasöfn og ljósmyndir eru spunnar saman við frásögn manns (sem væntanlega er óhætt að gera ráð fyrir að sé höfundurinn sjálfur) af ferðalagi á slóðir fyrri kynslóða einkum og sér í lagi foreldra sinna, föðurömmu og ömmubróður. Hann ferðast með rútu og snapar sér far með hinum og þessum, gerir stans á Sauðárkróki, Siglufirði, Akureyri, Raufarhöfn og fleiri stöðum. Eftir því sem ferðinni vindur fram fylgja sögur af fjölskyldumeðlimum, æskuminningar sögumanns sjálfs og frásagnir af samferðafólki. Brotin raðast saman svo úr verður heildstæð mynd sem birtir ekki bara sögu þessa fólks heldur fangar tíðarandann hverju sinni, segir kannski á einhvern hátt sögu okkar allra. Hér má finna ótal áhrifamiklar smámyndir sem sitja eftir í huga lesandans: fótur er tekinn af barni á borðstofuborðinu heima, lítill drengur kúrir í ilmandi lárviðarlaufshaug, moldin tekur til sín aukafingur smástelpu. Að ógleymdu lakkríshúðaða þríhjólinu! Hvílík dásemd! Frá öllu þessu og mörgu öðru er sagt á einfaldan og yfirvegaðan hátt. Í káputexta er bókin kölluð „ljóðræn minningabók“ en ég veit ekki alveg hvort ég er sammála því. Sjálfur textinn er í rauninni ekkert sérstaklega ljóðrænn en hins vegar má kannski segja að einmitt í látleysi sínu dragi hann fram hversu ljóðræn tilveran sé í raun og veru.

Michigan - paradís bernskunnar

Ernest Hemingway með systrum sínum og móður í Michigan

Það er mín tilfinning að útgáfa svonefndra „coffee table“ bóka hafi aukist á Íslandi hin síðari ár. Þetta er aðeins tilgáta og hef ég ekki ráðist í neina rannsóknarvinnu til þess að renna stoðum undir hana. Kannski var vöxtur í þessum geira angi af velmegunarsprengjunni, fólk átti meiri pening til þess að eyða í allskyns „óþarfa“ eins og puntbækur og skilyrðislaus krafan um glæsileika alls innbús – þar með talinna bóka, varð kæfandi.

Ég er ekki einusinni viss um hvað eðlilegt er að nota til skilgreiningar á þessum bókaflokki. Þær eru oftast stórar um sig og of þungar til að fara með upp í rúm (nema lesandinn sé með hjálm til að fyrirbyggja meiðsl). Þær eru dýrar og gjarnan gefnar í starfsloka- og stórafmælisgjafir. Fjalla oft um listir, náttúru, hönnun eða eru bara hreinræktaðar ljósmyndabækur. Þetta eru svona bækur sem enginn les, bara flettir og eins og nafnið bendir til þá safna þær ryki undir sófaborðinu. Ef að vinkona þín kemur í kaffi þá getur hún kannski flett nokkrum síðum meðan þú skreppur á klósettið. Í hinum fullkomna heimi situr þú í snyrtilegu stofunni þinni með rjúkandi espresso og grípur eina bókina, lest ljóð af handahófi og skoðar tilheyrandi svarthvíta mynd af íslensku eyðibýli. Svolítið eins og þegar þú færð þér einn Quality street-mola. Þú veist þú mátt ekki velja þér, þú bara læðir höndinni undir lokið og færð þér einn og svo ekki meir. Svona eins og siðaða mannveran sem þú ert.