Finnsk skáldsaga grundvölluð í íslenskum veruleika: Ariasman Tapios Koivukari

Íslenska þýðingin.

Rithöfundinn, guðfræðinginn og þýðandann Tapio Kristian Koivukari hafa sumir Íslendingar þekkt sem Kidda Finna, aðrir einfaldlega sem Tapio. Meðal annarra starfa á ferli hans má nefna byggingarvinnu í Reykjavík og smíðakennslu á Ísafirði, en á síðarnefnda staðnum kynntist hann eiginkonu sinni og búa þau nú ásamt syni í heimabæ Tapios, Rauma við vesturströnd Finnlands. Auk þess að skrifa eigin verk hefur Tapio þýtt íslenskar bókmenntir á finnsku, m.a. verk Vigdísar Grímsdóttur, Gyrðis Elíassonar og Gerðar Kristnýjar.
Í október 2011 birtu Druslubækur og doðrantar viðtal við Tapio hér á síðunni. Þar kom meðal annars til tals skáldsaga hans Ariasman – kertomus valaanpyytäjistä sem þá var nýútkomin í Finnlandi, en íslensk þýðing Sigurðar Karlssonar á sögunni kom út hjá Uppheimum nú fyrir jól; hlaut góðar viðtökur og tilnefningu til íslensku þýðingarverðlaunanna, en íslenskur titill bókarinnar er Ariasman – frásaga af hvalföngurum.

Sögusvið Ariasman eru Vestfirðir á öndverðri 17. öld og hverfist sagan um þá atburði er í íslenskum annálum hafa verið nefndir Spánverjavígin, en sem mætti líklega eins vel og jafnvel með meiri rétti nefna fjöldamorð á baskneskum hvalföngurum, svo ég vitni í eftirmála höfundar. Við söguna koma ýmsar sögufrægar íslenskar persónur á borð við Jón lærða Guðmundsson og Ara Magnússon í Ögri (en nafn hins síðarnefnda tók á sig myndina Ariasman í munni Baskanna). Tiltölulega lítið hefur farið fyrir þessum atburðum á Íslandi – sjálf man ég til dæmis ekki eftir að hafa lært neitt að ráði um þá í skóla og kom að bókinni með litla vitneskju aðra en það eitt sem nafnið gefur til kynna.

Tapio ásamt konu sinni, Huldu Leifsdóttur.

Ariasman er semsagt söguleg skáldsaga og ljóst að mikil heimildavinna liggur að baki verkinu. Höfundi tekst afar vel að nýta sér þann grunn til að byggja sannfærandi söguheim upp af. Að því marki sem maður getur á annað borð gert sér í hugarlund hvers konar samfélag fjölskyldur vestfirskra fiskimanna hafa átt fyrir fjögur hundruð árum, fann ég þann heim rísa ljóslifandi upp af síðunum við lesturinn; þótt Ariasman sé tæknilega séð finnsk skáldsaga finnst mér hún að öðru leyti eins íslensk og frekast má vera. En líkt og undirtitillinn bendir til er það þó ekki saga Vestfirðinganna sem hér er sögð, heldur fyrst og fremst hinna basknesku hvalfangara sem sóttu þá heim með skelfilegum afleiðingum.

Landvinningar síðuhaldara – MYNDIR

Bókmenntaleg heimsyfirráð hafa frá upphafi verið á stefnuskrá þeirra sem skrifa á þessa síðu og umtalsverðum tíma hefur verið eytt við makk í reykfylltum bakherbergjum til að vinna að þeim. Hins vegar  hefur setið á hakanum að tilkynna um nýjustu landvinningana.

Fyrst ber vitaskuld að nefna að 1. desember var Þórdís Gísladóttir stjörnuþýðandi, verðlaunaskáld og barnabókahöfundur hvorki meira né minna en tilnefnd til Íslensku þýðingarverðlaunanna fyrir þýðingu sína á Allt er ást eftir Svíann Kristian Lundberg (Erla fjallar einmitt um þá bók í þessari færslu).

Þórdís hefur alls ekki setið auðum höndum þetta árið, því nú í haust kom út hin stórskemmtilega barnabók hennar Randalín og Mundi sem segir m.a. frá lyginni stelpu, dularfullri músaætu og skrýtinni spákonu. Svo þýddi hún líka Hringinn, sem er afar spennandi bók um unglingsstúlkur í smábæ í Svíþjóð sem komast að því að þær búa yfir yfirnáttúrulegum kröftum (Hildur skrifar um hana hér).

Hildur Knútsdóttir, sú fjölhæfa kona og að auki nýbökuð móðir efnilegrar stúlku, sendir svo frá sér sína aðra skáldsögu, barna- og unglingabókina Spádóminn, sem er æsispennandi fantasía um hina fimmtán ára gömlu Kolfinnu sem neyðist til að grípa til sinna ráða þegar ill öfl reyna að hrifsa til sín völdin.

Salka Guðmundsdóttir, leikskáld og þýðandi með meiru, gerði sér svo lítið fyrir og snaraði doðrantinum Emmu eftir Jane Austen yfir á íslensku. Áður hefur bara ein bók eftir Austen komið út í íslenskri þýðingu (Hroki og hleypidómar) og það var löngu orðið tímabært að þýða fleiri.

Íslensku þýðingarverðlaunin afhent - Druslubókadömur dokúmenteruðu

Nú fyrr í dag voru Íslensku þýðingarverðlaunin afhent. Druslubækur og doðrantar hafa löngum verið þekktar fyrir að sitja um Gyrði Elíasson og taka paparazzi-ljósmyndir af honum við ólíklegustu tækifæri, og útsendarar síðunnar voru því að sjálfsögðu á staðnum, enda hlaut Gyrðir sjálfur verðlaunin fyrir ljóðaþýðingar sínar sem hann birti í bókinni Tunglið braust inn í húsið.

Gyrðir hélt litla tölu sem var svo skemmtileg að ég myndi gjarnan vilja heyra hana aftur (eða fá að lesa hana) þar sem hann sagði meðal annars að það væri kannski ómögulegt að þýða ljóð, en það þýddi samt ekki að maður ætti ekki að reyna það.

Hæstvirtur menntamálaráðherra óskaði Gyrði til hamingju með því að slá hann létt á bossann.

Gyrðir að segja margt gáfulegt.

Hressir áhorfendur.

Hressari áhorfendur

Hressasta Druslubókadaman.

Þar sem verðlaunaafhendingin var á sjálfum Gljúfrasteini notuðum við að sjálfsögðu tækifærið og skoðuðum húsið. Þar var margt forvitnilegt að sjá, en skemmtilegast fannst okkur að finna bæði mammútaklám (Seið sléttunnar e. Jean M. Auel) og alþýðlega stjörnuspeki (Hvað segja stjörnurnar um þig? e. Grétar Oddsson) í bókahillum nóbelskáldsins. Þessir merku fundir voru að sjálfsögðu samviskusamlega dokúmenteraðir og ætlunin var að sýna myndirnar hér og færa þannig óyggjandi sönnur á alþýðleika skáldsins, en einhverra hluta vegna skiluðu myndirnar sér ekki í tölvuna og hurfu svo úr símanum.

Í upphafi athafnar var fullyrt að skáldið væri með okkur í anda. Kannski er anda Halldórs einfaldlega, þrátt fyrir 110 ára afmælið, enn svo umhugað um ímynd sína að hann greip til sinna ráða.

Þið verðið bara að fara uppá Gljúfrastein og kíkja sjálf í hillurnar uppi á annari hæð.

Tilnefningar til þýðingaverðlaunanna

Tilnefningar til íslensku þýðingaverðlaunanna voru tilkynntar rétt í þessu. Druslubókadömur eru að sjálfsögðu með útsendara á staðnum og skúbba nýjustu fréttum.


Andarsláttur e. Hertu Muller í þýðingu Bjarna Jónssonar

Fásinna e. Horacio Castellanos í þýðingu Hermanns Stefánssonar

Regnskógabeltið raunamædda e. Claude Lévi-Strauss í þýðingu Péturs Gunnarssonar

Reisubók Gúllívers e. Jonathan Swift í þýðingu Jóns St. Kristjánssonar

Tunglið braust inn í húsið e. ýmsa höfunda í þýðingu Gyrðis Elíassonar

Fimmtán tilnefningar

- – - – - – - – - – - – - – - – -

Það gengur á með tilnefningum í dag. Rétt í þessu var tilkynnt hvaða þýðendur og höfundar eru tilnefndir til Íslensku þýðingarverðlaunanna (sem Bandalag þýðenda og túlka veitir) og Íslensku bókmenntaverðlaunanna (sem Félag íslenskra bókaútgefenda stendur fyrir). Druslubókadama lagði við hlustir þegar athöfninni var útvarpað og komst að því að tilnefningarnar eru sem hér segir:

Íslensku þýðingarverðlaunin

Elísa Björg Þorsteinsdóttir: Málavextir e. Kate Atkinson. Bjartur.
Guðbergur Bergsson: Öll dagsins glóð – safn portúgalskra ljóða frá 1900 til 2008. JPV.
Kristján Árnason: Ummyndanir e. Óvíd. Mál og menning .
María Rán Guðjónsdóttir: Kirkja hafsins e. Ildefonso Falcones. JPV.
Sigurður Karlsson: Yfir hafið og í steininn e. Tapio Koivukari. Uppheimar.

Í dómnefndinni voru: Hjörleifur Sveinbjörnsson, Steinunn Inga Óttarsdóttir og Þórdís Gísladóttir.

- – - – - – - – - – - – - – - – -

Íslensku bókmenntaverðlaunin

Fræðirit og bækur almenns efnis
Árni Heimir Ingólfsson: Jón Leifs. Líf í tónum. Mál og menning.
Helgi Björnsson: Jöklar á Íslandi. Opna.
Jón Karl Helgason: Mynd af Ragnari í Smára. Bjartur.
Kristín G. Guðnadóttir: Svavar Guðnason. Veröld.
Þórdís Elva Þorvaldsdóttir: Á mannamáli. Ofbeldi á Íslandi: brotin, dómarnir, aðgerðirnar og umræðan. JPV.

Í dómnefndinni voru: Védís Skarphéðinsdóttir, Salvör Aradóttir og Ólafur Stephensen.

Fagurbókmenntir
Böðvar Guðmundsson: Enn er morgunn. Uppheimar.
Guðmundur Óskarsson: Bankster. Ormstunga.
Gyrðir Elíasson: Milli trjánna. Uppheimar.
Steinunn Sigurðardóttir: Góði elskhuginn. Bjartur.
Vilborg Davíðsdóttir: Auður. Mál og menning.

Í dómnefndinni voru: Felix Bergsson, Ingunn Ásdísardóttir og Árni Matthíasson.