„Hvernig sefur þú“ er pappírslistaverk!

Sem barn var ég ekkert sérstaklega hrifin af myndabókum – þótt þær væru auðvitað margar góðar höfðu þær þann galla að klárast of fljótt. Þó hafa þær auðvitað stytt mér stundir áður en farið var að lesa fyrir mig flóknari bækur og áður en ég fór sjálf að lesa. En óhjákvæmilega hefur fennt yfir fyrstu bókaárin og minningunni lúta þau í lægra haldi fyrir Astrid Lindgren, Múmínálfunum, Anne-Cath. Vestly, Ole Lund Kirkegaard og fleiri meisturum. En á síðustu árum hefur afstaða mín til myndskreyttra bóka gjörbreyst og loksins er ég farin að kunna að meta þau sjálfstæðu listaverk sem metnaðarfullar myndaskreyttar bækur geta verið. Og nú sit ég hér í hægindastól heimilisins og les til skiptis fyrir fimm ára og eins árs – sjaldnast sömu bækurnar en sumar fallegar myndabækur eiga þó greiðan aðgang að báðum börnum og þá er líka skemmtilegt fyrir þann eldri að geta lesið takmarkaðann textann í myndabókum fyrir litlu systur.

Olivia Cosneau á góðri stundu

Eina slíka myndabók rak á fjörur okkar þriggja um daginn en það er ný bók sem Angústúra þýðir og gefur út, Hvernig sefur þú? eftir Olivia Cosneau og Bernard Duisit. Olivia sér um myndir og texta en Bernard pappírshönnun sem er svo sannarlega einn stærsti hluti verksins og samvinna þeirra tveggja dásamleg. Olivia hefur myndskreytt bækur í yfir áratug og þau Bernard unnið alla vega tvær slíkar saman svo nú er bara að vona að við fáum að njóta hinnar líka. Á heimasíðu Forlagsins er Guðrún Vilmundar skráð fyrir þýðingunni en ég sé þær upplýsingar raunar ekki á bókarkápu. Þetta er ægifögur bók sem þessi fimm ára kallar “Origami-bókina” og sú nafngift er kannski ekki alveg úr lausu lofti gripin því þetta er vissulega listaverk úr pappír. Á hverri síðu legst eitthvað dýr til svefns og textinn útlistar athöfnina nánar – svo er hægt að toga í flipa og þá hringar kötturinn sig, kóalamamma faðmar litla kóalabjörninn, apinn sveiflast í trénu og svo framvegis. Þetta er ekki flókið en pappírsteikningarnar eru afskaplega fallegar og meira að segja fullorðnu fólki (alla vega mér) finnst ennþá gaman að toga í flipann hjá kengurunni og sjá litla ungan stinga kollinum upp úr poka móður sinnar – hvar hann sefur.

Hin bókin sem Olivia Cosneau og Bernard Duisit
unnu saman

Af sjónarhóli gæludýrs

Þegar ég var lítil hélt ég mikið upp á bók sem heitir Klói segir frá og er eftir Annik Saxegaard. Hún mun hafa komið út 1956 en einhvern veginn lenti hún hjá mér um tuttugu árum síðar. Í þessari bók er sögumaðurinn, eða öllu heldur sögukötturinn, svarti fresskötturinn Klói sem fjallar um líf sitt inni á heimili, samskipti sín við manneskjur og önnur dýr og ýmis ævintýri sem hann lendir í. Ég hef ekki séð þessa bók áratugum saman og veit svo sem ekkert hvernig mér litist á hana núna en alla vega las ég hana aftur og aftur sem barn.

Það að segja sögu frá sjónarhóli dýrs sem býr með mönnum getur gefið skemmtilegan vinkil á hlutina og verið áhugavert bæði fyrir börn og fullorðna. Dýrið er að vissu leyti utan við mannlega samfélagið, jafnvel þótt það tilheyri líka mannlegri fjölskyldu, og getur lýst bjástri mannfólksins sem einhverju framandlegu. Og það er skemmtilegt að spreyta sig á því að setja sig í spor einhvers sem maður gæti aldrei verið, að ímynda sér líf sem maður gæti aldrei lifað, og svo fylgir dýrunum oft ákveðið sakleysi sem gerir það að verkum að maður hlýtur að finna til samkenndar með þeim.

Dýrasögur eftir David Sedaris

Bók David Sedaris, Squirrel Seeks Chipmunk, hefur fengið vægast sagt blendnar viðtökur síðan hún kom út haustið 2010. Einn viðskiptavinur Amazon hefur látið eftirfarandi orð falla um bókina: „These stories are brutal, vulgar, even hateful. [...] The only commentary seems to be that people are awful, and life is misery.“ En annar segir: „Simply amazing...“ Ég ætla að vera alveg hrikalega flippuð og segja: hún er svona la la. Ágæt. Bara fín.

Bókin er safn stuttra sagna og sumar þeirra eru ótrúlega fyndnar, aðrar ekki. Ian Falconer myndskreytir sögurnar virkilega skemmtilega. Þetta er fyrsta Sedaris-bókin sem ég les, þannig að ég varð ekkert sár yfir því að sögurnar væru ekki allar algjör snilld (eins og margir aðdáenda hans sem tjá sig á amazon.com). Þótt sögurnar í Squirrel Seeks Chipmunk fjalli um dýr, er viðfangsefni þeirra í raun manneskjur eða manngerðir. Það mætti kannski kalla þær dæmisögur Esóps fyrir fullorðna, fyrir utan það að í þeim leynist enginn boðskapur. Dýrin eru breysk, sum þeirra reyndar alveg snarvitlaus, og samtölin þeirra á milli eru oft ótrúlega fyndin. Það er bara eitthvað við dýr sem gædd eru mannlegum eiginleikum, ég held að það sé eiginlega ekki til neitt skemmtilegra. Næstum því allir brandararnir á internetinu (sem eru eitthvað fyndnir) fjalla um dýr sem haga sér eins og manneskjur. 

Myndirnar sem prýða bókina eru frábærar.

Hugmyndin að bókinni var afskaplega góð og margar sagnanna voru vissulega vel heppnaðar. Ég las bókina á meðan ég var í stuttu ferðalagi og reyndi að treina mér hana, leyfði mér bara lesa eina sögu í einu af því annars hefði hún strax verið búin. Það gerði lesturinn held ég ánægjulegri, því ég fann yfirleitt eitthvað skemmtilegt til að lesa upp fyrir ferðafélagann (mömmu) þegar ég dvaldi lengi við sögurnar, Sedaris er svo skemmtilegur penni. Stundum las ég reyndar heilu sögurnar upphátt og lék dýrin, sem varð til þess að við mamma hermum ennþá eftir móðurlausa birninum úr sögunni „Motherless Bear“ þegar okkur finnst við vera dottnar í sjálfsvorkunn. Ég mæli sérstaklega með „The Toad, the Duck and the Turtle“, sem fjallar um halakörtu, önd og skjaldböku sem eru í röð sem leiðir að óskilgreindu kvörtunarborði og tengjast vinaböndum við að tala illa um slönguna sem vinnur á borðinu. „The Grieving Owl“ er líka frábær, en hún fjallar um óvenjugáfaða uglu og sníkjudýr sem búa í endaþarmi flóðhests. Þetta er að bók sem allir sem eru örlítið antrópómorfískir ættu að minnsta kosti að kíkja á.