Á slóðum Martins Montag í Berlín

Mollulegan laugardag í Berlín fyrir tæpri viku síðan tók ég neðanjarðarlestina á lestarstöðina Südstern ásamt frænku minni og beið þar í skuggsælu horni eftir að koma auga á kunnugleg andlit; við vorum í þann mund að leggja af stað í bókmenntagöngu um vestanvert Kreuzberg-hverfi Berlínarborgar, nánar tiltekið um söguslóðir skáldsagnanna Jójó og Fyrir Lísu eftir Steinunni Sigurðardóttur. Þær fjalla um lækninn Martin Montag, sem er búsettur í Kreuzberg, og hvernig hann tekst á við kynferðislega misnotkun sem hann varð fyrir í æsku. Maríanna Clara bloggaði um um Fyrir Lísu í vor.

Það var fámennur en góðmennur hópur sem lagði af stað í gönguna á laugardaginn, og fór hún fram á þremur tungumálum til skiptis, íslensku, þýsku og ensku. Fyrstu viðkomustaðir okkar voru kirkjugarðarnir tveir við Südstern, en þeir koma nokkuð við sögu í lífi Martins Montag. Kirkjugarðarnir eru þeir almenningsgarðar sem hann gengur um og þar finnur hann sér staðgengilsforeldra á himnum þegar hans eigin foreldrar bregðast honum. Í Fyrir Lísu gengur hann jafnframt til sálfræðings sem hefur sérkennilega aðstöðu innan kirkjugarðsmúranna, og er reyndar sjálfur allsérkennilegur. Við gengum jafnvel framhjá sjálfu heimili Martins Montag, í huggulegu hvítmáluðu fjölbýlishúsi.

"Hvíldartími útrunninn. Vandamenn vinsamlegast hafi samband við afgreiðslu."
Sem er það sem Martin Montag gerir í Fyrir Lísu.

Bókabúðablæti II: ennþá í Berlín

Ég má til með að bæta við fyrri færslu mína um góðar bókabúðir í Berlín eftir að hafa farið í búðina Another Country í fyrsta sinn núna í vikunni. Það er bókabúð, bókasafn og samkomustaður (quiz, vídjókvöld o.fl. reglulega í boði) sem bókhneigðir Berlínarbúar (nú eða ferðamenn) ættu endilega að tékka á.


Ef við hugsum aðeins um bókabúðir eins og fólk, má segja að Another Country sé drykkfellda, kjaftfora og óskipulagða systir St. George's bókabúðarinnar í Prenzlauerberg (henni myndi eflaust finnast bróðir sinn ógeðslega heterónormatífur og smáborgaralegur eitthvað). Búðin er á Riemannstrasse í Kreuzberg, hún er á tveimur hæðum og fremur kaótísk, þannig að það er best að kíkja við þegar maður hefur nógan tíma. Þetta er fyrsta bókabúðin sem ég kem í sem hefur bjór og rauðvín til sölu. (Svo er líka hægt að fá óáfenga drykki, þeir eru á neðri hæðinni. Það er mjög skrítin lykt á neðri hæðinni).


Drykkir eru ódýrir og það er nóg af stólum í boði, þannig að þetta er afskaplega hentugur staður til að slaka á og lesa. Þarna eru mjög margar bækur sem maður hefur ekki heyrt um áður, en þegar maður rekst á þekkt bókmenntaverk er gjarnan miði inni í því sem á stendur að maður megi bara fá það að láni. Á neðri hæðinni eru eiginlega bara fantasíu- og vísindaskáldsögur (ég hef ekki séð svo mikið úrval í öðrum sambærilegum búðum í Berlín - það er þó heil búð helguð slíkum bókum stutt frá, á Bergmannstrasse).


Sumstaðar er bókunum raðað fremur tilviljunarkennt eða samkvæmt sannfæringum bókabúðareiganda. Uppáhaldshillan mín hefur að geyma bækur sem eru flokkaðar „illar“ - en þar má til dæmis finna eintak af Men are from Mars, Women are from Venus og bækur um það að fólk geti ekki orðið hamingjusamt nema það setji sér markmið í lífinu. Mikið fannst mér gaman að sjá svona bækur rétt flokkaðar.

Bókabúðablæti

Síðasta sumar blogguðu Þórdís og Kristín Svava um góðar og fallegar bókabúðir hér og hér. Mér finnst mjög mikilvægt að druslubókadömur haldi áfram að koma bestu bókabúðum veraldar á framfæri hér á síðunni, vegna þess að bókabúðir gera mig hamingjusama. Í alvöru, þegar mér finnst heimurinn ósanngjarn og illur hjálpar alltaf að fara í góða bókabúð, því þá man maður hvað það er líka margt gott til í heiminum. Og hvað maður á margt gott í vændum.

Kristín Svava er þegar búin að skrifa um bestu bókabúð Berlínar, St. George's Bookshop. Ég myndi vilja benda fólki á tvær aðrar bókabúðir með bókum á ensku, annars vegar þýskt útibú tékknesku bókabúðarinnar Shakespeare & Sons á Raumerstraße 36:


Þar eru alls konar bækur í boði, bæði notaðar og nýjar. Úrvalið er ekkert rosalegt (a.m.k. miðað við St. George's), en búðin opnaði samt bara í maí - kannski er von á meiru. Hingað er vel þess virði að kíkja ef maður á leið hjá, það eru líka notalegir stólar í boði fyrir þá sem vilja hanga og lesa svolítið. Hins vegar vil ég mæla með Dialogue Books á Schönleinstraße 31:


Búðin er pínulítil, en mér finnst alveg ótrúlegt hvað það er mikið til af góðum og áhugaverðum bókum í þessu litla rými. Megnið af þeim eru skáldsögur á ensku eftir enskumælandi höfunda. Starfsfólkið getur pantað bækur fyrir mann ef maður vill.

Besti staðurinn sem ég hef fundið í Berlín þetta sumarið er bókabúðin, kaffihúsið og vídjóleigan Roderich á Glogauer Straße 19 í Kreuzberg.


Þar er gott að slappa af og vinna, bæði einn og með fólki. Viðskiptavinirnir eru yfirleitt með tölvu eða bók, oft augljóslega háskólanemar að vinna hópverkefni. Starfsfólkið verður ekkert fúlt þótt maður sitji í nokkra klukkutíma, noti netið þeirra og lesi bækurnar þeirra, en kaupi bara einn kaffibolla. Það verður hins vegar fúlt ef maður tekur koverið af bíómynd úr hillunni þegar maður ætlar að leigja mynd - maður á bara að skrifa niður númerið sem er á hliðinni á myndinni og ganga rólegur að afgreiðsluborðinu og biðja um myndina sem um ræðir. Þetta dregur úr hættu á því að mynd verði síðan sett á vitlausan stað. Ordnung muss sein.



Áherslan hér er mest á kvikmyndir, ég hef aldrei séð jafnmikið úrval á þeim og akkúrat hérna (þeir raða þeim upp í flokka eins og t.d. „amerískar rökkurmyndir fjórða til sjötta áratugarins“, „homma/lesbíumyndir“ og „asískir kvikmyndahöfundar“). En samt eru sjö bókahillur og þrjú borð með bókum sem bæði má lesa á staðnum og kaupa. Bækurnar eru ekki allar á ensku, heldur líka t.d. á þýsku og spænsku, og þótt úrvalið sé ekkert svakalegt er stemmingin æðisleg. Ef það væri svona staður á Íslandi væri ég alltaf þar.

Stikkprufur: viðbót við fyrri færslu

Í skyndilegu dugnaðarkasti (með tilliti til bloggskrifa) eða letikasti (með tilliti til BA-ritgerðarskrifa) ákvað ég að prjóna svolítið aftan við bókabúðarmeðmæli mín hér að framan og kynna tvær stikkprufur úr sarpi St. George´s Bookshop í Berlín, en þær eiga það sameiginlegt að fjalla um þessa miklu sögu- og menningarborg.

Aðra þeirra ætla ég rétt að nefna, en skora á Guðrúnu Elsu sambloggara minn að gera henni rækilegri skil við tækifæri, því hún kynnti mér hana og hefur skoðað hana betur. Bókin heitir Voluptuous Panic – the Erotic World of Weimar Berlin eftir Mel nokkurn Gordon og er einmitt ekki síður fallin til þess að skoða en lesa; auk þess að vera fræðandi er hún kjörin kaffiborðsbók fyrir þá sem eru nógu...jah, smáborgaralegir til að huga að slíku en þó ekki mótfallnir því að gestir þeirra æsist svolítið í kaffiboðinu.



Bókin fjallar í stuttu máli um Weimarlýðveldisárin í Berlín og þá erótík og perversjónir sem þar blómstruðu. Sagt er frá fjölbreytilegum hórdómi, kabarettdönsum, drengjaástum, kvennaástum, klæðskiptum, kvalalosta, kynfræðirannsóknum frumkvöðulsins Magnusar Hirschfeld og hinni stórskemmtilegu (en stundum ögn truflandi arísku) þýsku nektarhreyfingu, svo eitthvað sé nefnt. Bókin er skemmtileg aflestrar og hvað myndirnar varðar er hún hreinasta gullnáma, þær eru svo fallegar og sjúklegar í senn; teikning af berrössuðum dreng sem flengir dúkkurnar sínar með vendi, miðaldra atvinnuflassari með kúluhatt og hálstau flettir frá frakkanum fyrir ljósmyndarann og reynist ber að neðan...

Hin Berlínarbókin sem ég keypti í St. George´s varð sannkölluð biblía mín á gönguferðum um borgina, úttroðin af póst-it-miðum. Hún heitir The Ghosts of Berlin, eftir sagnfræðinginn Brian Ladd, og segir sögu Berlínar frá byggingapólitísku sjónarhorni. Ladd rekur bygginga- og skipulagssögu borgarinnar frá miðöldum til okkar daga og það hvernig pólitískt ástand og hugmyndafræðilegar deilur hafa haft áhrif á uppbyggingu hennar og niðurrif á hverjum tíma fyrir sig. Þetta sjónarhorn hentar sérlega vel fyrir Berlín, jafn hokin og hún er af sögu og pólitík, og gerir bókina að mjög góðri túristabók – hún fókuserar á raunverulega staði sem hægt er að heimsækja og skoða en í stað yfirborðskenndrar staðreyndaupptalningar segir hún sögu átaka og gagnrýni.



Það mætti skipta viðfangsefni bókarinnar í fjóra hluta eftir tíma: heimsborgin Berlín frá 19. öld fram til um 1930, Berlín undir yfirráðum nasista, hin klofna Berlín kalda stríðsins og loks Berlín eftir fall múrsins (bókin er gefin út árið 1997). Kaflarnir vísa þó stöðugt hver í annan og fortíðin rennur saman við samtíðina. Þjóðernis- og sjálfsmyndarpólitískar spurningar eru mjög áberandi – hvaða þýðingu hafði gjörningur listamannsins Christo sem vafði þinghúsið inn í kufl árið 1995? Hvenær hættir það að vera uppgjör að búta niður austurþýskar styttur af Lenín og byrjar að vera tilraun til að þurrka út söguna? Var bygging gyðingaminnismerkisins milli Brandenburgarhliðsins og Potsdamer Platz merki um að Þjóðverjar öxluðu ábyrgð á gjörðum sínum á nasistatímanum eða tilraun til að loka umræðunni, ábyrgðin hefði verið öxluð og þyrfti ekki að ræða það meir?

Saga Berlínar er auðvitað svo mögnuð að skortur á efniviði getur aldrei verið vandamál í metnaðarfullri bók eins og þessari. Saga Potsdamer Platz er gott dæmi; þar voru fjölförnustu gatnamót í Evrópu á fyrstu áratugum 20. aldar, þar var auðn og einskismannsland þegar borginni var skipt upp í kalda stríðinu, gaddavír og varðturnar, nú rísa þar kapítalískir turnar til himna, stórfyrirtæki og rauðir dreglar, ljótari staður en Hamraborgin í Kópavogi. (Hvað ætli gamli maðurinn í Himninum yfir Berlín eftir Wim Wenders segði ef hann væri leiddur þangað núna?)

Ég gæti í rauninni skrifað fjórfaldan pistil um þessa mína uppáhaldstúristabók, en eitthvað verða blogglesendur að eiga til góða. Ég mæli eindregið með því fyrir þá sem langar til að kynnast borginni og sögu hennar umfram hefðbundin bæklingaskrif að næla sér í Drauga Berlínar – maður missir ekki af neinu, Brandenburgarhliðið og Unter den Linden eru líka í þessari bók. Hún er áhugaverð, vel skrifuð og skemmtileg, og það er gríðarlega inspírerandi fyrir Íslending að kynna sér þjóðernis- og sjálfsmyndarpólitík í landi þar sem fólk gerir sér af biturri reynslu grein fyrir mikilvægi sífelldrar gagnrýni og spurninga á því sviði, að maður tali ekki um tilfinninguna fyrir hverfulleika stjórnskipulags og hugmyndafræði.

Kristín Svava

Önnur góð bókabúð: St. George´s Bookshop í Berlín

Grein Þórdísar um bókabúðina Lello í Porto minnti mig á hvers konar vanræksla það er gagnvart lesendum þessarar bloggsíðu að vera ekki búin að koma á framfæri annarri frábærri bókabúð í annarri frábærri borg. Rétt eins og Berlín er ekki næstum jafn snoppufríð og Porto er enska bókabúðin St. George´s Bookshop ekki næstum jafn glæsileg og Lello af myndunum að dæma, en þangað ætti hver bókmenntaunnandi sem heimsækir Berlín að vera skyldaður til að fara.

St. George´s lætur ekki mikið yfir sér við fyrstu sýn en þegar inn er komið er hún ótrúlega rúmgóð. Hún býður sem fyrr segir upp á enskt lesmál, notað og nýtt, og eitthvað smávegis af tvítyngdu efni á ensku og þýsku. Þarna er til dæmis hægt að nálgast mikið af enskum þýðingum á þýskum skáldskap. Úrval fagurbókmennta svokallaðra er mjög gott. Úrval fræðibóka fer sennilega eftir flokkum, mér fannst kynjafræðideildin frekar rýr og komin við aldur, en sagnfræðideildin er mjög fín, sérstaklega um þýska sögu og sögu Berlínar. Á miðju gólfi er svartur leðursófi sem er miklu auðveldara að setjast í en standa upp úr og þar er hægt að gleyma sér í marga klukkutíma ef þannig stendur á. Starfsfólkið er hvert öðru elskulegra og hjálpsamara, ef maður kemur í lopapeysu spyr það hvort maður sé frá Íslandi og svari maður játandi spyr það hvort maður þekki Hildi (alltaf að segja já, hún er svo vel liðin í búðinni). Ef bók sem maður girnist er ekki til er lítið mál að panta hana, hafi maður tíma til að bíða eftir henni. Það er yfirleitt ekki dýrt, og verðlagið í búðinni yfirhöfuð mjög sanngjarnt.

Þessi draumastaður bókaperrans er staðsettur á Wörther Strasse 27 í Prenzlauer Berg-hverfinu í Berlín og er, sem fyrr segir, algjör skylduheimsókn. Hverfið er heldur ekki leiðinlegt að heimsækja, hafi maður hæfilega þolinmæði fyrir hippsterum og barnafjölskyldum. Ef hungrið sverfur að mæli ég til dæmis með jalapeñohamborgara á Marienburger á Marienburger Strasse, sé stemmningin sveitt, eða rússneskri rauðrófusúpu og bjór á Chagall á Senefelder Platz, sem er þægilegri til langrar setu. Báðir staðir eru steinsnar frá St. George´s.

Að lokum má nefna að St. George´s er með heimasíðu: http://www.saintgeorgesbookshop.com/

og á feisbúkk: http://www.facebook.com/#!/pages/Saint-Georges-English-Bookshop-Berlin/344780388150?v=info

Hún er opin á virkum dögum frá ellefu til átta og á laugardögum frá ellefu til sjö.

Bókaköttur

St. George´s

Kristín Svava