Fimm konur með nöfn og sögur

Áður en ég las bókina sem hér er til umfjöllunar hafði ég ekki gert mér grein fyrir alþjóðlegum vinsældum Kobba kviðristu, aka Jack the ripper, sem er frægur fyrir að hafa myrt fimm konur í Whitechapel-hverfinu í London árið 1888 og aldrei náðst. Það eru heil samfélög manna þarna úti sem þreytast ekki á að velta fyrir sér störfum hins dularfulla raðmorðingja og raunverulegu nafni.

Honum eru tileinkaðar sögugöngur, sjónvarpsþættir, kvikmyndir, heimasíður og lífleg spjallborð og það hafa verið prentaðir margir kílómetrar af texta um hann frá öllum mögulegum sjónarhornum. Bækur sem fjalla um morðin og morðingjann. Bækur sem fjalla um lögreglumennina sem eltust við morðingjann. Bækur sem fjalla um það hvernig dagblöðin fjölluðu um morðingjann. Bækur sem fjalla um viktoríanskt samfélag í ljósi morðanna. Bækur sem fjalla um aðra morðingja sem voru að störfum á sama tíma. Að ótöldum auðvitað öllum skáldverkunum innblásnum af atburðunum. Í langstærstum hluta þessa gríðarlega textamagns er morðinginn Jack the ripper semsé í forgrunni og þær limlestingar sem hann sérhæfði sig í.

Það sem sagnfræðingurinn Hallie Rubenhold gerir í The Five. The Untold Lives of the Women Killed by Jack the Ripper er hins vegar að beina sjónum sínum að konunum sem urðu fyrir honum. Þetta er sögulegt réttlætisverkefni með yfirlýst femínískt markmið af hálfu höfundarins; að gangast ekki undir ástríðufullan áhugann á karlmorðingjanum heldur byggja í staðinn upp mynd af kvenfórnarlömbunum sem manneskjum og setja í samhengi við stöðu þeirra í viktoríönsku samfélagi.

Áhugi minn var strax vakinn þegar ég las um útgáfu bókarinnar í vor. Ég var nýbúin að lesa bækur Maggie Nelson, Jane. A Murder frá 2005 og The Red Parts frá 2007, þar sem hún skrifar um móðursystur sína Jane sem var myrt í Bandaríkjunum á sjöunda áratug síðustu aldar, og veltir fyrir sér þeim þráhyggjukennda áhuga á morðum á ungum hvítum konum sem birtist svo mjög í skálduðum og sannsögulegum glæpasögum, prentuðum og kvikmynduðum. Bækurnar tvær eru meðal annars tilraun til að draga upp mynd af Jane sem lifandi persónu, skemmtilegri og greindri manneskju, og spyrna gegn því að morðið á henni sé gert að afþreyingarefni og hún að aukaatriði í sögu manns sem hefur gert það eitt sér til frægðar að drepa konur. Hin þekktu orð Edgar Allan Poe bergmála hér víða: „The death of a beautiful woman is, unquestionably, the most poetical topic in the world.“ Einmitt, Edgar. Eða svo ég vitni í The Red Parts:

lesið í london

Þrátt fyrir að núna sé góður tími til að byrja á umfjöllun um „jólabækurnar“ þá ætla ég alveg að láta það eiga sig í bili. Og það þrátt fyrir að nokkrar þeirra séu komnar í bókabiðröðina á náttborðinu og ein, sem mér er sagt að sé æsispennandi , eða „Víti í Vestmannaeyjum“ komin í lestur til undirverktaka. Nei, mér finnst einhvernvegin meira heillandi að spjalla aðeins um nýlega dvöl í London. Æ, hvað það er alltaf eitthvað dásamlegt, og í raun algjörlega bráðnauðsynlegt, að komast aðeins í burtu úr súldinni og krepputalinu hér á þessu annars svosem þokkalega skeri, og anda að sér hæfilega menguðu stórborgarlofti, detta inná söfn, hverfa inn í mannhafið, kíkja í leikhús, hangsa í bókabúðum og bara svona almennt að finna fyrir taktinum í stórborginni.

En jafnvel í stórborginni þarf maður að taka tillit og gera svona sitt lítið af hverju sem hentar hinum ýmsu fjölskyldumeðlimum, þannig að ég gat nú kannski ekki eytt eins miklum tíma og ég hefði viljað í bókabúðum og bókasöfnum. En náði nú samt að taka góða syrpu í Foyles og nokkrum second hand verslunum. Var að vonast eftir því að finna einhverjar spennandi ljóðabækur í Foyles, en þar hef ég oft dregið eitt og annað upp af því tagi, t.d. „The Beasts of Malunga“ eftir James Mapanje sem mér þótti mikill happafengur, sem og fleira útgefið af Bloodaxe Books. Í þetta sinn varð ég þó að láta mér nægja að taka með mér heim nýlega útgefna bók með völdum ljóðum lárviðarskáldsins Carol Ann Duffy, sem auðvitað er hið besta mál og í raun tími til kominn að ég kynni mér aðeins ljóðin hennar.

Ég komst líka alveg óvart í kynni við nýjan höfund, sem mér finnst raunar merkilegt að ég hafi náð að láta fara fram hjá mér, en svona er þetta þegar maður þarf að sjá fyrir sér og svona og getur ekki verið alltaf að lesa og fylgjast með ..... bara uppskrift að veseni! Sum sé, við duttum inná Kensington and Chelsea Public Library einn morguninn, verulega fínt, hægt að parkera ungmennum í þartilgerða deild og detta sjálfur í að skoða og lesa. Þar var mér bent á bókina „The Long Song“ eftir Andrea Levy, sem bæði hefur fengið Whitbread Book of the Year og Orange verðlaunin fyrir bækurnar sínar. Þessi sem ég gluggaði í er saga konu, Miss July, sem er dóttir þræls á sykurplantekru á Jamaica og býr við þær aðstæður þar til bresk ekkja, nýflutt til Jamiaca ákveður að taka hana af móður sinni nefnir hana „Marguerite“ og flytur hana í herragarðinn á plantekrunni. Þetta virkaði, af því litla sem ég náði að skoða, áhugaverð bók og sem áður sagði þá skil ég ekkert í því hvernig þessi höfundur hefur fram að þessu farið algjörlega fram hjá mér!

Það er svo ekki hægt að enda þessa frásögn án þess að segja frá því að sem ég sat í lestinni eitt síðdegið og gluggaði í Evening Standard komst ég að því að Julian Barnes hefði fengið Man Booker-verðlaunin fyrir bókina „Sense of an Ending“. Maður hefur svosem ekkert lesið hana frekar en margt annað og ekkert eftir Barnes annað en „Flaubert´s Parrot“ fyrir margt löngu. Í sama blaði las ég svo ansi skondna frétt um það að Jeanette Winterson hefði tekið æðiskast og öskrað á nágranna sinn sem var víst eitthvað að kvarta yfir því að hún hefði lagt Range Rovernum sínum í innkeyrslu sem hann átti. Segið svo að rithöfundar standi ekki í allskyns veseni öðru en að sitja hljóðir og góðir og skrifa bækur.

Kroppinbakur leysir gátuna!

Sumarið er tími notalegheita og afþreyingarlesturs og hvað gæti verið notalegra aflestrar en vel skipulagt morð? Þótt reyfarar – eins og annað svokallað léttmeti - séu auðvitað misgóðir þá er óhætt að fullyrða að virkilega vel skrifaðar glæpasögur standist þeim bókmenntum sem hærra eru skrifaðar oft fullkomlega snúning. Sögulegir reyfarar hins breska C.J. Sansoms eru einmitt af þeirri gerðinni og eru umfjöllunarefni mitt í dag.

Rithöfundarferill C.J. Sansoms er um margt óvenjulegur – ef ekki fyrir annað en hversu seint hann hóf skriftir. Hann er fæddur í Edinborg í Skotlandi 1952 og hóf nám í sagnfræði þótt að skriftir hefðu alltaf blundað í honum. Hann tók doktorspróf í sögu en settist síðar aftur á skólabekk og lærði þá lögfræði. Hann hafði svo unnið sem lögfræðingur í mörg ár þegar honum hlotnaðist lítill arfur og ákvað að taka sér ársleyfi frá störfum til skrifta. Útkoman var skáldsagan Dissolution – fyrsta sagan í hinum stórskemmtilega bókaflokki um kroppinbakinn Matthew Shardlake, sem leysir ráðgátur á tímum Hinriks VIII í Englandi. Dissolution kom út árið 2003 og til að gera langa sögu stutta þá sló hún svo rækilega í gegn að Sansom hefur starfað sem rithöfundur síðan.