Með draugaverki í kynjagleraugunum

Draugaverkir er önnur sakamálasaga Norðmannsins Thomas Enger (en fjallað var um frumraunina Skindauða hér á síðunni fyrir rétt um ári síðan) og önnur bókin um rannsóknarblaðamanninn Henning Juul. Hún er sjálfstætt framhald fyrri bókarinnar; þótt hvor um sig hverfist um eitt tiltekið sakamál hefur stærra plott einnig verið í þróun frá upphafi, sem felur í sér mikla tilfinningahagsmuni fyrir Juul og virðist hvergi nærri lokið með þessari annarri bók – það er semsé greinilegt að fleiri bækur eru væntanlegar.

Mér fannst plottið í Draugaverkjum betra en í Skindauða. Það er meira spennandi og eins fékk ég einhvernveginn meira út úr úrlausninni, sem var dáldið antíklæmax í fyrri bókinni (þótt þessi sé nú ekkert á Agöthu Christie kalíberi heldur). Eins og í fyrri bókinni rennur textinn ágætlega niður og missir aldrei dampinn (þótt sumir kunni að hnjóta um ýmsar innsláttarvillur og þvíumlíkt, líkt og í fyrri bókinni). Juul sjálfur er andhetju-hress sem fyrr; þjakaður af martröðum og greinilega með áfallastreituröskun eftir að hafa mistekist að bjarga syni sínum úr bruna og skaðbrunnið sjálfur, hann er langþreyttur á alkóhólíseraðri móður sinni, ekki kominn yfir eiginkonuna fyrrverandi (sem er farin að deita kollega hans), og svo framvegis – alveg einstaklega mannlegur. Hann er líka viðkunnanlegur karakter, að því nú ógleymdu að hann er klárari að góma glæpóna en lögreglulið Oslóarborgar eins og það leggur sig.

Glæpablæti (væri sniðugt orð en tengist þessum pistli ekki nema mögulega óbeint)

Glæpasögur geta verið vandasamar umfjöllunar, a.m.k. ef forðast skal að ljóstra of miklu upp um söguþráðinn. En reyndar má segja að söguþráður flestra glæpasagna sé líka oftar en ekki, og eðli þeirra samkvæmt, fyrirsjáanlegur að meira eða minna leyti: glæpur er framinn, hetja kynnt til sögunnar (og er iðulega karlkyns, iðulega dularfull og troubled, iðulega rannsóknarlögregla eða spæjari). Glæpur er rannsakaður, þræðir plottsins byrja að rekjast sundur en einnig að flækjast enn frekar, samfara því að fleiri persónur, mögulegir sökudólgar og/eða hjálparkokkar hetjunnar, eru kynntar til sögunnar. Uppgjör verður að lokum og ávallt svöl hetjan leysir gátuna.

Svona getur þetta verið í sinni einföldustu mynd – svona atburðarás þætti eflaust fullgilt framlag inní glæpasöguhefðina, þótt mörgum kynni að þykja hún klisjukennd og, já, fyrirsjáanleg. En ef til vill má einnig líta á þessi viðbúnu fyrirsjáanlegheit formsins sem skemmtilega áskorun fyrir glæpasagnahöfund: að fylgja hefðbundnu glæpur–rannsókn–farsæl lausn -plottinu, en skrifa samt sem áður læsilega og spennandi sögu – t.d. með því að ná að telja lesandanum tímabundna trú um að í annað stefni. Nú, og svo má að sjálfsögðu halda í þau grunnelement sem gera sögu að glæpa- : glæpur er framinn, glæpur er rannsakaður, en sneiða framhjá mestu klisjunum, t.d. með því að neita glæpnum um að leysast á hinn hefðbundna, snyrtilega hátt.

Sjálf hef ég alls ekki lesið mikið af glæpasögum í seinni tíð (eða varla síðan á Agöthu Christie -tímabilinu í grunnskóla) og því kunna þessar hugleiðingar frekar að bera vott um það sem ég held um formið en það sem ég tel mig vita. Þannig hef ég varla neitt lesið af norrænum samtímaglæpasögum og ekkert eftir Arnald Indriðason – enda grunar mig líka að ég eigi margt annað og girnilegra ólesið. Án þess að ég telji glæpasögur í heild sinni endilega tímasóun, þá verður að segjast að þær sem ég hef þó lesið upp á síðkastið hafa ekki heillað mig sérstaklega. Í vor skrifaði ég um eina arfaslaka eftir Camillu Läckberg og nú hef ég nýlega lokið við Skindauða, fyrstu bók Norðmannsins Thomas Enger, sem Uppheimar gáfu út á íslensku fyrir skömmu. Hún er reyndar töluvert mikið betri en Morð og möndlulykt Läckberg er og, þrátt fyrir að ná engum umtalsverðum hæðum, hreint ekki slæmt byrjandaverk.